ეუთოს 24-მა ქვეყანამ საქართველოზე “მოსკოვის მექანიზმი” გაააქტიურა

დღეს, 29 იანვარს, ეუთოს წევრმა 24-მა სახელმწიფომ „მოსკოვის მექანიზმი“ გაააქტიურა, რათა შეიქმნას საექსპერტო მისია. დამოუკიდებელი მისია დაადგენს ფაქტებს და გააკეთებს შესაბამის რეკომენდაციებს. ინიციატორი ქვეყნები არიან: ალბანეთი, ავსტრია, ბელგია, ბოსნია-ჰერცეგოვინა, კანადა, ჩეხეთი, დანია, ესტონეთი, ფინეთი, გერმანია, ირლანდია, ისლანდია, ლატვია, ლიხტენშტეინი, ლიეტუვა, ლუქსემბურგი, მოლდოვა, მონტენეგრო, ნიდერლანდები, ნორვეგია, სლოვენია, უკრაინა, გაერთიანებული სამეფო და შვედეთი. შესაბამის განცხადებას დიდი ბრიტანეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო ავრცელებს. განცხადებაში ნათქვამია, რომ 2024 წლის დეკემბერში ეუთოს 38-მა ქვეყანამ საქართველოსთან მიმართებით “ვენის მექანიზმი” გაააქტიურა, რათა საქართველოში მიმდინარე მოვლენებზე შეშფოთება გამოეხატათ, თუმცა 2024 წლის დეკემბერსა და 2025 წლის იანვარში დემონსტრანტების მიმართ პოლიციის სისასტიკეზე კითხვები უპასუხოდ დარჩა, ადამიანის უფლებების ვალდებულებების შესრულებასთან დაკავშირებით კი, ქვეყნების შეშფოთება კიდევ უფრო გაიზარდა“. „ჩვენ ყურადღებით და მზარდი შეშფოთებით ვაკვირდებით ადამიანის უფლებების მდგომარეობას საქართველოში. როგორც ეუთო-ს მონაწილე სახელმწიფომ, საქართველომ აიღო ვალდებულება, დაიცვას ადამიანის უფლებები და ფუნდამენტური თავისუფლებები,“ – აღნიშნულია ერთობლივ განცხადებაში. ეუთოს წევრი 24 ქვეყანა ავრცელებს იმ საკითხების ჩამონათვალსაც, რომლებიც მათივე შეფასებით, შეშფოთებას იწვევს – „საკანონმდებლო რეფორმები, რომლებიც მიზნად ისახავს განსხვავებული აზრის ჩახშობას, სამოქალაქო საზოგადოებისა და დამოუკიდებელი მედიის საქმიანობის შეზღუდვას; სამართლებრივი ქმედებები ოპოზიციური პარტიების აკრძალვის მიზნით; არჩევნების სამართლიანობა; დეზინფორმაციის გავრცელება მმართველი პარტიის მიერ; კამპანიები დიპლომატიური წარმომადგენლების წინააღმდეგ; გამოხატვის და მედიის თავისუფლების შეზღუდვები; პოლიტიკურად მოტივირებული დაპატიმრებები და დევნა; სასამართლო სისტემის ბოროტად გამოყენება რეპრესიების სისტემის განსამტკიცებლად; ბრალდებები თავისუფლებააღკვეთილ პირთა არასათანადო მოპყრობაზე; არაპროპორციული ძალის გამოყენება და თვითნებური დაკავებები; ასევე ოპოზიციონერი პოლიტიკოსების, ადამიანის უფლებების დამცველებისა და ჟურნალისტების დევნა, დაშინება. ამის საფუძველზე, ქვეყნები იყენებენ 1991 წლის მოსკოვის შეხვედრის დოკუმენტის მე-12 პარაგრაფს, რათა შეიქმნას ფაქტების დამდგენი მისია საქართველოს ეუთოს ვალდებულებების შესრულების შესაფასებლად.“ მისიას დაევალება: „მოახდინოს საქართველოში ადამიანის უფლებებთან და ფუნდამენტურ თავისუფლებებთან დაკავშირებით ბოლოდროინდელი მოვლენების დოკუმენტირება; შეაფასოს ამ მოვლენების გავლენა სამოქალაქო საზოგადოებაზე, მედიის თავისუფლებაზე, კანონის უზენაესობასა და სასამართლოს დამოუკიდებლობაზე, პოლიტიკურ პლურალიზმსა და დემოკრატიული საზოგადოების სხვა სტრუქტურულ კომპონენტებზე; მოამზადოს რეკომენდაციები შეშფოთების საკითხების გადაჭრის შესახებ.“ განცხადების ხელმომწერები მოუწოდებენ საქართველოს, ითანამშრომლოს მისიასთან. „მოვუწოდებთ საქართველოს, ითანამშრომლოს მისიასთან და ხელი შეუწყოს მის მუშაობას, მოსკოვის დოკუმენტის მე-6 პუნქტის შესაბამისად. მოსკოვის დოკუმენტის მე-10 პუნქტის შესაბამისად, შეიძლება, მისიის ერთი წევრი საქართველომ აირჩიოს ორგანიზაციის ექსპერტთა სიიდან. გათვალისწინებულია რუსეთის მიმდინარე სამხედრო ყოფნა საქართველოს ოკუპირებულ რეგიონებში – აფხაზეთსა და „სამხრეთ ოსეთში“, ამიტომ, მისია თავის ანგარიშში შემოიფარგლება საქართველოს ტერიტორიის იმ ნაწილებით, რომლებიც თბილისის კონტროლის ქვეშ არის,“ – წერია განცხადებაში. „მექანიზმის მიზანია, საქართველოს მიერ ეუთოს წინაშე ნაკისრი ვალდებულებების შესრულების შეფასება, განსაკუთრებით, 2024 წლის გაზაფხულის შემდგომ განვითარებული მოვლენების გათვალისწინებით. „მოსკოვის მექანიზმი“, რომელიც ეუთომ უკანასკნელად 2025 წლის 24 ივლისს უკრაინასთან მიმართებით გამოიყენა, წევრ სახელმწიფოებს შესაძლებლობას აძლევს, ჩამოაყალიბონ და გაგზავნონ ექსპერტთა საგანგებო მისია ეუთოს ადამიანური განზომილების სფეროსთან დაკავშირებული კონკრეტული საკითხის ან პრობლემის მოგვარების ხელშესაწყობად.  საქართველოსთან მიმართებით მოსკოვის მექანიზმი პირველად ამოქმედდა. მანამდე, 2024 წლის დეკემბერში, ეუთოს წევრმა 38 სახელმწიფომ ვენის მექანიზმი აამოქმედა, რათა საქართველოში მიმდინარე მოვლენებთან დაკავშირებით შეშფოთება გამოეხატათ და დამატებითი ინფორმაცია გამოეთხოვათ. საქართველოს მხრიდან წარმოდგენილი პასუხის მიუხედავად, შეშფოთება კიდევ უფრო გაძლიერდა. მოცემულ შემთხვევაში, მოსკოვის მექანიზმის ექსპერტთა მისიის ამოცანაა: „უკანასკნელ პერიოდში, საქართველოში ადამიანის უფლებებისა და ძირითადი თავისუფლებებთან დაკავშირებით განვითარებული მოვლენების დოკუმენტირება; აღნიშნული მოვლენების გავლენის შეფასება საქართველოს სამოქალაქო საზოგადოებაზე, მედიის თავისუფლებაზე, კანონის უზენაესობასა და სასამართლოს დამოუკიდებლობაზე, პოლიტიკურ პლურალიზმსა და დემოკრატიული საზოგადოების სხვა სტრუქტურულ კომპონენტებზე, რომლებიც ეუთოს უსაფრთხოების ყოვლისმომცველი განსაზღვრების საფუძველია; ასევე, მისია შეიმუშავებს კონკრეტულ რეკომენდაციებს, რომლებიც აუცილებელია შეშფოთების გამომწვევი მიზეზების მოსაგვარებლად,“ - ნათქვამია თავის მხრივ, ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის განცხადებაში. ეუთოს „მოსკოვის მექანიზმი“, [რომელიც ვენის მექანიზმს ეყრდნობა], 1991 წელს ადამიანური განზომილების კონფერენციის მესამე ეტაპზე მიიღეს. ორივე მექანიზმი ადამიანის უფლებების შესაძლო დარღვევების გამოძიების მიზნით არის შექმნილი. მექანიზმი 1990 წელს კოპენჰაგენის დეკლარაციაში განავითარეს.  1991 წელს მოსკოვში გამართულ შეხვედრას მოჰყვა მექანიზმის პირველად გამოყენება საბჭოთა სივრცეში, რის შედეგადაც, მას დაერქვა „მოსკოვის მექანიზმი.“  შექმნის დღიდან „მოსკოვის მექანიზმი“ 15-ჯერ გაააქტიურეს, მათ შორის: 1992 წელს: ევროპის თანამეგობრობის 12 სახელმწიფოსა და აშშ-ის მოთხოვნით, – ხორვატიასა და ბოსნია-ჰერცეგოვინაში სამოქალაქო პირებზე სისასტიკისა და თავდასხმების გამოსაძიებლად. ბელორუსის 2010 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების შემდეგ - 14 წევრი ქვეყნის მოთხოვნით; 1999 წელს „მოსკოვის მექანიზმი“ გაააქტიურა რუსეთის ფედერაციამ NATO-ს სამხედრო ოპერაციის წინააღმდეგ ყოფილ იუგოსლავიაში; ასევე, 2018 წელს 16-მა ქვეყანამ მოითხოვა რუსეთში, კერძოდ კი, ჩეჩნეთში, ადამიანის უფლებათა დარღვევის შესახებ ვითარების გამოსაძიებლად. მექანიზმი ამოქმედდა 2022 წელს რუსეთის მიერ უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგაც. ასევე, 2024 წელს: ეუთოს 45 სახელმწიფოს მოთხოვნით, – რუსეთის მიერ უკრაინის მშვიდობიანი მოსახლეობის თავისუფლების თვითნებური აღკვეთის გამოსაძიებლად.