მთავარი
რა მოხდება, თუ აშშ ირანს დაარტყამს - შვიდი სცენარი
წყარო - BBC თუ თეირანთან ვერ მიაღწევენ შეთანხმებას და პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი აშშ-ის ძალებს შეტევის ბრძანებას მისცემს, მაშინ რა შედეგები შეიძლება, მივიღოთ? პირველი სცენარი გულისხმობს აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო და საზღვაო ძალების მიერ შეზღუდულ, ზუსტ დარტყმებს ირანის ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსისა (IRGC) და მის დაქვემდებარებაში მყოფი ბასიჯის სამხედრო ბაზებზე, ბალისტიკური რაკეტების გაშვებისა და შენახვის ობიექტებზე, აგრეთვე, ბირთვულ პროგრამაზე. ამის შედეგად უკვე შესუსტებული რეჟიმი დაემხობა და ქვეყანა, საბოლოოდ, დემოკრატიულ მმართველობაზე გადადის, რაც ირანს საშუალებას მისცემს, მსოფლიო საზოგადოებას დაუბრუნდეს. თუმცა ეს უკიდურესად ოპტიმისტური სცენარია. დასავლეთის სამხედრო ჩარევამ ერაყსა და ლიბიაში დიქტატურები დაამხო, მაგრამ დემოკრატიისკენ მშვიდობიანი გარდაქმნა ვერ უზრუნველყო — ამას მოჰყვა ხანგრძლივი ქაოსი და ძალადობა. შედარებით უკეთესი შედეგი აჩვენა სირიამ, რომელმაც 2024 წელს, დასავლეთის სამხედრო მხარდაჭერის გარეშე, დაამხო ბაშარ ალ-ასადის რეჟიმი. მეორე სცენარი - რეჟიმი გადარჩა, თუმცა ის პოლიტიკას ცვლის. ეს არის „ვენესუელის მსგავსი მოდელი”: სწრაფი, ძლიერი აშშ-ის ჩარევა ცვლის რეჟიმს, მაგრამ ახდენს მისი პოლიტიკის მოდერნიზებას. ირანის შემთხვევაში ეს ნიშნავს, რომ ისლამური რესპუბლიკა რჩება, რაც ბევრ ირანელს არ დააკმაყოფილებს, მაგრამ აიძულებს მას, შეწყვიტოს ძალადობის მხარდაჭერა ახლო აღმოსავლეთში, შეამციროს ბირთვული და ბალისტიკური რაკეტების პროგრამები და შეამსუბუქოს საპროტესტო მოძრაობების წინააღმდეგობის პოლიტიკა. თუმცა ეს სცენარი ნაკლებ სავარაუდოა: რესპუბლიკის ხელმძღვანელობა უკვე 47 წელია, ცვლილებებს მტკიცედ ეწინააღმდეგება. მესამე სცენარი - რეჟიმი დანგრეულია, მის ადგილზე სამხედრო წესრიგი მყარდება. ბევრი ამას ყველაზე სავარაუდო სცენარად მიიჩნევს. მიუხედავად იმისა, რომ რეჟიმი ბევრისთვის მიუღებელია და საპროტესტო ტალღები ყოველ წელს მას კიდევ უფრო ასუსტებს, ქვეყანაში მაინც არსებობს უზარმაზარი და ყოვლისმომცველი უსაფრთხოების მოქმედი სისტემა, რომლის წარმომადგენლებს არსებული სტატუს-კვოს შენარჩუნება აწყობთ. საპროტესტო მოძრაობების მიერ რეჟიმის დამხობის წარუმატებელი მცდელობის მიზეზები იმაში მდგომარეობს, რომ საპროტესტო მოძრაობის მხარეს არ გადასულან რეჟიმის წარმომადგენლები და ხელისუფლებაში მყოფები მზად არიან, გამოიყენონ შეუზღუდავი ძალა და სისასტიკე, რათა დარჩნენ ხელისუფლებაში. აშშ-ის დარტყმების შედეგების ფონზე, ქაოსში, შეიძლება იმის წარმოდგენა, რომ ირანი გადავიდეს ძლიერ სამხედრო მმართველობაზე, რომელიც ძირითადად, IRGC-ს წევრებით იქნება დაკომპლექტებული. მეოთხე სცენარი - ირანი შურს იძიებს და აშშ-ის ძალებსა და მეზობლებს თავს დაესხმება. ირანმა პირობა დადო, რომ აშშ-ის ნებისმიერ თავდასხმას უპასუხებს და რომ „ჩახმახზე აქვს ხელი მიჭერილი.“ ცხადია, ის ვერ შეედრება აშშ-ის საზღვაო და საჰაერო ძალების ძალას, თუმცა მას მაინც შეუძლია, შეტევა განახორციელოს ბალისტიკური რაკეტებისა და დრონების არსენალით, რომელთა უმეტესობაც გამოქვაბულებში, მიწისქვეშეთში ან შორეულ მთის ფერდობებზეა გადამალული. აშშ-ის ბაზები და ობიექტები ყურის არაბულ მხარეს არის განლაგებული, ბაჰრეინსა და კატარში, მაგრამ ირანს აქვს არჩევანი - სარაკეტო თავდასხმები მიიტანოს ნებისმიერ მნიშვნელოვან ინფრასტრუქტურაზე ქვეყნებზე რომლებიც მისი აზრით, მონაწილეობდნენ აშშ-ის თავდასხმაში, მაგალითად - იორდანია. 2019 წელს Saudi Aramco-ს ნავთობქიმიურ ობიექტებზე გამანადგურებელი რაკეტებისა და დრონების თავდასხმამ, რომელიც ერაყში ირანის მიერ მხარდაჭერილ შეიარაღებულ ძალებს მიეწერებოდა, საუდის არაბეთის ხელისუფლებას აჩვენა, რამდენად დაუცველები იყვნენ ისინი ირანული რაკეტების წინაშე. ყურის არაბი მეზობლები, რომლებიც აშშ-ის მოკავშირეებად მიიჩნევიან, ამჟამად უკიდურესად შეშფოთებულნი არიან, რომ აშშ-ის ნებისმიერი სამხედრო მოქმედება საბოლოოდ, მათზე უარყოფით გავლენას მოახდენს. მეხუთე სცენარი - ირანი საპასუხოდ, სპარსეთის ყურეში ნაღმების დამონტაჟებას გეგმავს. ეს დიდი ხანია, განიხილებოდა, როგორც გლობალური გადაზიდვებისა და ნავთობის მომარაგების პოტენციური საფრთხე ირან-ერაყის 1980-88 წლების ომის შემდეგ, როდესაც ირანმა მართლაც დანაღმა საზღვაო მარშრუტები და სამეფო საზღვაო ძალების ნაღმმტყორცნებმა უზრუნველყვეს მათი გაწმენდა. ირანსა და ომანს შორის მდებარე ვიწრო ჰორმუზის სრუტე კრიტიკულ სასაზღვრო პუნქტს წარმოადგენს. ყოველწლიურად, ამ სრუტეში, მსოფლიოში თხევადი ბუნებრივი აირის (LNG) ექსპორტის დაახლოებით 20% და ნავთობისა და ნავთობის სუბპროდუქტების 20-25% გადის. ირანმა საზღვაო ნაღმების სწრაფი განლაგების წვრთნები ჩაატარა. თუ ის ამას გააკეთებს, ეს მსოფლიო ვაჭრობასა და ნავთობის ფასებზე გარდაუვლად იმოქმედებს. მეექვსე სცენარი - ირანმა საპასუხო რეაგირება მოახდინა და ამერიკული სამხედრო გემი ჩაძირა სპარსეთის ყურეში სამხედრო ხომალდზე მყოფმა აშშ-ის საზღვაო ძალების კაპიტანმა განგვიცხადა, რომ ირანიდან მომდინარე ერთ-ერთი საფრთხე, რომელიც მას ყველაზე მეტად აწუხებს, „ჯგუფური თავდასხმაა.“ მაგალითად, ირანი ერთ ან რამდენიმე სამიზნეზე უშვებს იმდენად ბევრ მაღალი დონის დენთიან დრონსა და სწრაფ „ტორპედოს“, რომ აშშ-ის საზღვაო ფლოტის ძლიერი ახლო დაცვის სისტემა ვერ ასწრებს მათ სრულ და დროულ განადგურებას. ირანის საზღვაო ეკიპაჟები თავისი მომზადების დროის დიდ ნაწილს უთმობენ არასტანდარტულ ან „ასიმეტრულ“ ომს; ეძებენ გზებს, როგორ დაძლიონ აშშ-ის ფლოტის ტექნიკური უპირატესობა, თუმცა ასეთი სცენარი ნაკლებად სავარაუდოა. მეშვიდეო სცენარი - რეჟიმის კოლაფსი და ქაოსი ეს რეალური საფრთხეა და ერთ-ერთი მთავარი შეშფოთების საგანია ისეთ მეზობელ ქვეყნებში, როგორიცაა, კატარი და საუდის არაბეთი. სამოქალაქო ომის შესაძლებლობასთან ერთად, როგორიც სირიას, იემენსა და ლიბიას ჰქონდათ, არსებობს რისკი, რომ ქაოსისა და დაბნეულობის პირობებში, ეთნიკური დაპირისპირებები შეიარაღებულ კონფლიქტში გადაიზარდოს, როცა ქურთები, ბალუჯები და სხვა უმცირესობები თავიანთი ხალხის დაცვის მიზნით იმოქმედებენ. ახლო აღმოსავლეთის ბევრ ქვეყანას სიხარულს მიანიჭებდა ისლამური რესპუბლიკის დასრულება, განსაკუთრებით, ისრაელს, რომელმაც რეგიონში ირანის მიერ მხარდაჭერილ ძალებს უკვე მძიმე დარტყმები მიაყენა და რომელსაც ირანის სავარაუდო ბირთვული პროგრამის გამო, ეგზისტენციალური საფრთხე ემუქრება. თუმცა არავის სურს, რომ მოსახლეობის რაოდენობით ყველაზე დიდი ქვეყანა ახლო აღმოსავლეთში [დაახლოებით 93 მილიონი ადამიანი] ქაოსში აღმოჩნდეს, რამაც შეიძლება, ჰუმანიტარული და ლტოლვილთა კრიზისი გამოიწვიოს.
რატომ შეიჭრა რუსეთი უკრაინაში
რატომ შეიჭრა რუსეთი უკრაინაში - წყარო BBC როდესაც რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა, უკრაინაში 200 000-მდე ჯარისკაცის შეყვანის ბრძანება გასცა, მისი მიზანი იყო, რამდენიმე დღეში აეღო დედაქალაქი კიევი, მისი პროდასავლური მთავრობა დაემხო და უკრაინა რუსეთის გავლენის სფეროში დაებრუნებინა. პუტინმა ომს „სპეციალური სამხედრო ოპერაცია“ უწოდა. ოთხი წლის შემდეგ, უკრაინის ტერიტორიის მეხუთედი რუსეთის ხელშია. პუტინმა განაცხადა, რომ მისი მიზანი უკრაინის „დემილიტარიზაცია და დენაციფიკაცია“ იყო. რუსეთმა არაერთხელ წარმოაჩინა თანამედროვე უკრაინა ნაცისტურ სახელმწიფოდ, რაც ისტორიის უხეში დამახინჯებაა. პუტინმა უკრაინის ყირიმის ნახევარკუნძული, უკრაინაში შეჭრამდე რვა წლით ადრე დაიპყრო - რევოლუციის შემდეგ, რომლის შედეგადაც, უკრაინის პრორუსი პრეზიდენტი პროდასავლური მთავრობით ჩანაცვლდა. რუსეთის ლიდერი დიდი ხანია, ეჭვქვეშ აყენებს უკრაინის არსებობის უფლებას და აცხადებს, რომ „თანამედროვე უკრაინა მთლიანად რუსეთმა შექმნა“ 1917 წლის კომუნისტური რევოლუციის შემდეგ. 2021 წლის გრძელ ესეში მან თქვა, რომ მე-9 საუკუნის ბოლოდან მოყოლებული „რუსები და უკრაინელები ერთი ხალხია.“ 2024 წელს პუტინმა განაცხადა, რომ უკრაინა „ხელოვნური სახელმწიფო“ იყო. ამ კომენტარებმა ბევრი დაარწმუნა, რომ რუსეთის შეჭრის მიზანი ფაქტობრივად უკრაინის სახელმწიფოს განადგურება იყო. ზელენსკიმ მოგვიანებით განაცხადა, რომ პუტინმა თავდაპირველად სცადა მისი შეცვლა პრორუსული პარტიის მდიდარი ლიდერით, ვიქტორ მედვედჩუკით, რომელიც უკრაინაში ღალატში დაადანაშაულეს და ამჟამად რუსეთში იმყოფება. იყო თუ არა NATO-ს გაფართოება ომის მიზეზი? პუტინი წლების განმავლობაში უჩიოდა NATO-ს აღმოსავლეთისკენ გაფართოებას, როგორც უსაფრთხოების საფრთხეს და უკრაინის ალიანსში გაწევრიანების ნებისმიერ შესაძლებლობას მთავარ წითელ ხაზად მიიჩნევდა. 2022 წელს უკრაინაში შეჭრამდე მან მოითხოვა, რომ ალიანსს გაეყვანა მრავალეროვნული ძალები ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის იმ სახელმწიფოებიდან, რომლებიც დასავლეთის ალიანსს 1997 წლის შემდეგ შეუერთდნენ. მაგრამ სწორედ რუსეთმა დაიწყო სამხედრო მოქმედებები აღმოსავლეთ ევროპაში, როდესაც 2008 წელს შეიჭრა საქართველოში, შემდეგ კი, 2014 წელს - ყირიმში. ყირიმში შეჭრის შემდეგ, NATO-მ უწყვეტი ყოფნა უზრუნველყო თავის აღმოსავლეთ ფლანგზე - რუსეთთან ყველაზე ახლოს. NATO ყოველთვის ხაზს უსვამდა, რომ ალიანსის მთავარი მიზანი ტერიტორიების დაცვაა „აგრესიული განზრახვების გარეშე.“ შვედეთი და ფინეთი NATO-ში, ბოლო ორი წლის განმავლობაში სწორედ რუსული საფრთხის აღქმის გამო გაწევრიანდნენ. უკრაინის კონსტიტუციის ნაწილია ევროკავშირსა და NATO-ში გაწევრიანება, მაგრამ სრულმასშტაბიანი ომის დაწყებისას ამის რეალური პერსპექტივა არ არსებობდა. ვინ იგებს ომს? სამ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში მიმდინარე შეტევებისა და კონტრშეტევების შემდეგ, რუსეთისა და უკრაინის ძალები 1000 კმ-ზე (629 მილი) მეტი მოცულობის აქტიურ ფრონტზე, „გამოფიტვის ომში“ არიან. არცერთ მხარეს არ აქვს ამ ომში გამარჯვების რეალური პერსპექტივა, თუმცა რუსეთი ზაფხულის შეტევის დროს, ტერიტორიულ მიღწევებს ცდილობს. რუსეთმა 2022 წელს ე.წ. რეფერენდუმების შემდეგ, აღმოსავლეთ და სამხრეთ უკრაინის ოთხი რეგიონის ანექსია მოახდინა, თუმცა რეალურად მხოლოდ ერთ-ერთ მათგანზე, ლუგანსკზე, სრული კონტროლის პრეტენზია აქვს. უკრაინულმა ძალებმა 2022 წელს ჩრდილოეთისა და სამხრეთის ნაწილის დიდი ტერიტორიების გათავისუფლება შეძლეს, მაგრამ ბოლოდროინდელმა კონტრშეტევებმა იგივე წარმატება ვერ მოიტანა. ისინი 2024 წლის აგვისტოში შეტევის დაწყების შემდეგაც აქტიურად რჩებიან რუსეთის კურსკის რეგიონის ძალიან მცირე ნაწილში, მაგრამ იქ არსებულ ყველა ძირითად დასახლებაზე კონტროლი დაკარგეს. უკრაინულმა ჯარებმა პოზიციები აღმოსავლეთშიც დაკარგეს. როგორ შეიძლება ომის დასრულება? ყველაზე სავარაუდო გზა პირდაპირი მოლაპარაკებებია, თუმცა ორ მხარეს შორის მოლაპარაკებების წინა რაუნდების შედეგად, ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ მცირე პროგრესი დაფიქსირდა. რუსეთს პირდაპირი მოლაპარაკებები „კონფლიქტის ძირითადი მიზეზების“ მოსაგვარებლად სურს - ფრაზა, რომელიც პუტინის „მაქსიმალისტურ“ მოთხოვნებს მოგვაგონებს ჯერ კიდევ 2022 წლის მარტში, ომის დაწყებისას. პუტინის მოთხოვნები უკრაინის ნეიტრალურ სახელმწიფოდ გადაქცევა, სამხედრო ძალების მკვეთრად შემცირება და NATO-სკენ მისწრაფებების უარყოფას მოიცავს. რუსეთი ასევე ითხოვს, რომ უკრაინაში მისი ტერიტორიული მიღწევების საერთაშორისო აღიარება აისახოს ნებისმიერ მომავალ შეთანხმებაში, მათ შორის, ყირიმისა და აღმოსავლეთის ოთხი რეგიონის ანექსიაში. ის ასევე ითხოვს საპრეზიდენტო და საპარლამენტო არჩევნების დაუყოვნებლივ დანიშვნას. კიევი არასდროს აღიარებს თავის სუვერენულ ტერიტორიას რუსეთის ნაწილად, მაშინაც, თუკი შესაძლებელია, რომ აღიაროს ტერიტორიების დროებით დაკარგვა. კიევი ასევე ისწრაფვის დასავლეთის უსაფრთხოების გარანტიებისკენ, რათა უზრუნველყოს, რომ რუსეთი აღარასდროს შეიჭრება მის ტერიტორიაზე. რა ისტორიული კავშირებია უკრაინასა და რუსეთს შორის? როგორც ჩანს, პუტინი თვლის, რომ უკრაინა რუსეთის გავლენის სფეროში უნდა დარჩეს ორ ქვეყანას შორის არსებული ისტორიული კავშირების გამო. 1922 წლიდან 1991 წლამდე უკრაინა საბჭოთა კავშირის ნაწილი იყო და ბევრი უკრაინელი რუსულად საუბრობს, განსაკუთრებით, აღმოსავლეთში, მათ შორის არის ვოლოდიმირ ზელენსკიც. ბევრი რუსი ყირიმს საკუთრებად მიიჩნევს. ის ეკატერინე დიდმა 1783 წელს მიიერთა და საბჭოთა ლიდერმა ხრუშჩოვმა უკრაინას 1954 წელს გადასცა. ათი წლით ადრე, მისმა წინამორბედმა სტალინმა ყირიმის თათარი მოსახლეობის დეპორტაცია მოახდინა, ამიტომ, მოსახლეობის უმრავლესობა ეთნიკური რუსები იყვნენ. 1991 წლიდან უკრაინა დამოუკიდებელი სახელმწიფოა. მან ბირთვულ იარაღზე 1994 წელს თქვა უარი რუსეთის, დიდი ბრიტანეთის და აშშ-ის მიერ გარანტირებული უსაფრთხოების სანაცვლოდ. ომის შემდეგ, ბევრმა უკრაინელმა რუსულად საუბარზე უარი თქვა და თავად ზელენსკიც ამ ენის საჯაროდ გამოყენებას თავს არიდებს. განხილვის საგანია, „ვინ აფერხებს უკრაინის სამშვიდობო შეთანხმებას“
აშშ და ისრაელი „უსასრულო ომს“ გამორიცხავენ
აშშ-ის სახელმწიფო მდივნის მარკო რუბიოს განცხადებით, ტრამპის ადმინისტრაცია მიიჩნევს, რომ ირანის წინააღმდეგ ოპერაციის მიზნების მიღწევა „შესაძლებელია სახმელეთო ძალების გარეშე.“ რუბიოს თქმით, „ყველაზე მძიმე დარტყმები ჯერ კიდევ წინ არის.“ „ამჟამად ჩვენ არ ვართ მზად სახმელეთო ძალებისთვის, მაგრამ ცხადია, პრეზიდენტს ეს ვარიანტები აქვს,“ - განუცხადა მან ჟურნალისტებს და დასძინა: „ის არასდროს არაფერს გამორიცხავს.“ მისივე თქმით, ამჟამად, აშშ-ის ყურადღება ირანის ბალისტიკური რაკეტების გამშვები მოწყობილობების, ბალისტიკური რაკეტების მარაგებისა და ბალისტიკური რაკეტების წარმოების შესაძლებლობების, ასევე, მათი ცალმხრივი თავდასხმის დრონებისა და საზღვაო ფლოტის განადგურებაზეა ორიენტირებული. „მე არ ვაპირებ ჩვენი ტაქტიკური ძალისხმევის დეტალების გამხელას, მაგრამ ყველაზე მძიმე დარტყმები ჯერ კიდევ წინ არის. შემდეგი ფაზა ირანისთვის კიდევ უფრო სადამსჯელო იქნება, ვიდრე ახლაა,“ - განაცხადა რუბიომ. დონალდ ტრამპის თქმით, აშშ-ს იარაღის საკმარისი მარაგი აქვს სამუდამო ომისთვის და დიდი გამარჯვებისთვის მზად არის. „ჩვენ ამ იარაღის პრაქტიკულად შეუზღუდავი მარაგი გვაქვს. შეერთებული შტატები მომარაგებულია და დიდი გამარჯვებისთვის მზად არის,“ – წერს ტრამპი სოციალურ ქსელში. თავის მხრივ, ჯეი დი ვენსის თქმით, დონალდ ტრამპი არ დაუშვებს, აშშ მრავალწლიან კონფლიქტში ჩაერთოს: „არ ვაპირებთ, იმ პრობლემებში აღმოვჩნდეთ, რაც ერაყსა და ავღანეთში გვქონდა.“ ვენსის თქმით, პრეზიდენტს ერთი მკაფიო მიზანი აქვს, რათა დარწმუნდეს, რომ ირანს არასდროს ექნება ბირთვული იარაღი. აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტმა აღნიშნა, რომ ირანის ბირთვული ობიექტები არ შენდება მხოლოდ სამშვიდობო მიზნით გამოსაყენებლად, „როგორც რეჟიმი აცხადებს“, არამედ, ისინი აგებულია ბირთვული იარაღის შესაქმნელად. ისრაელის პრემიერ-მინისტრი ბენიამინ ნეთანიაჰუც არ იზიარებს მოსაზრებას, რომ ახლო აღმოსავლეთში მიმდინარე კონფლიქტი უსასრულო ომში გადაიზრდება. „ეს არ არის უსასრულო ომი. სინამდვილეში, ეს არის ის, რაც მშვიდობის ეპოქას დაამკვიდრებს, რომელზეც არც კი გვიოცნებია,“ - აღნიშნა ისრაელის პრემიერმა Fox News-თან ინტერვიუში. ნეთანიაჰუს განცხადებით, ირანზე თავდასხმა სასწრაფოდ აუცილებელი იყო, რადგან ის აშენებდა ახალ მიწისქვეშა ობიექტებს, რათა თავისი სარაკეტო და ბირთვული პროგრამები თავდასხმებისგან დაეცვა. ისრაელმა ირანზე „შეტევის ახალი ტალღა“ დაიწყო, აშშ ყველაზე მძიმე დარტყმებს აანონსებს
ტრამპი ირანზე დარტყმებზე: "ტერორისტულ რეჟიმს არასოდეს ექნება ბირთვული იარაღი”
აშშ-ის პრეზიდენტი, დონალდ ტრამპი სოციალურ ქსელ Truth-ში გამოქვეყნებულ ვიდეომიმართვაში აცხადებს, რომ “აშშ-მა ირანში მასშტაბური სამხედრო ოპერაცია დაიწყო“ და რომ მისი მესიჯი მარტივია „ამ ტერორისტულ რეჟიმს არასოდეს ექნება ბირთვული იარაღი“. ტრამპის თქმით, აშშ გაანადგურებს ირანის რეჟიმის სამხედრო შესაძლებლობებს. ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრი აცხადებს, რომ აშშ-ისრაელის დარტყმები „სრულიად არაპროვოცირებული, უკანონო და არალეგიტიმურია." X-ზე გამოქვეყნებულ პოსტში ის ამბობს, ირანის ძლიერი შეიარაღებული ძალები „მზად არიან ამ დღისთვის და აგრესორებს იმ გაკვეთილს ასწავლიან, რასაც იმსახურებენ." ადგილობრივმა ოფიციალურმა პირმა სახელმწიფო საინფორმაციო სააგენტო IRNA-ს განუცხადა, რომ 28 თებერვალს, ირანის სამხრეთით, ჰორმოზგანის პროვინციაში, მინაბის ოლქში, გოგონების დაწყებით სკოლაზე ისრაელის მიერ განხორციელებული დარტყმის შედეგად, 40 ადამიანი დაიღუპა. გუბერნატორმა მოჰამედ რადმერმა განაცხადა, რომ კიდევ 48 ადამიანი დაიჭრა და სკოლაზე თავდასხმის შედეგად დაღუპულთა რიცხვი იზრდება. BBC წერს, რომ ამ ნათქვამის დამოუკიდებლად გადამოწმება არ შეუძლია - საერთაშორისო საინფორმაციო ორგანიზაციებს ხშირად უარს ეუბნებიან ირანში ვიზების გაცემაზე, რაც მნიშვნელოვნად ზღუდავს მათ შესაძლებლობას, შეაგროვონ ინფორმაცია ქვეყნის შიგნით მიმდინარე მოვლენების შესახებ. გარდა ამისა, ირანში „თითქმის სრულადაა" ინტერნეტი გათიშული. ახლო აღმოსავლეთში ირანის საპასუხო დარტყმების ამსახველი ვიდეოები ვრცელდება. რეგიონში აშშ-ის საჰაერო ბაზებია განლაგებული, რომლებიც სავარაუდო სამიზნეებია. ბაჰრეინი ყურის რამდენიმე ქვეყნიდან ერთ-ერთია, რომელიც დაბომბეს. ერთ-ერთ დადასტურებულ ვიდეოში, რომელიც მოძრავი მანქანიდან არის გადაღებული, ნაჩვენებია რაკეტის დარტყმის მომენტი. აფეთქების შედეგად, ფრაგმენტები და ნამსხვრევები ჰაერში იშლება. ბაჰრეინის ეროვნული საკომუნიკაციო ცენტრი აცხადებს, რომ აშშ-ის საზღვაო ძალების მეხუთე ფლოტის მომსახურების ცენტრი „სარაკეტო თავდასხმის მსხვერპლი გახდა." ის პასუხისმგებელია ყურეში, წითელ ზღვაში, არაბეთის ზღვასა და ინდოეთის ოკეანის ნაწილებში ოპერაციებზე. ბაჰრეინიდან გადაღებულ სხვა დადასტურებულ ვიდეოებში ჩანს კვამლის შედეგად გამოწვეული მუქი ღრუბლები, ქალაქში სირენების ხმა ისმის. "ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსთან" აფილირებულმა საინფორმაციო სააგენტო „ტასნიმმა“ დაწერა, რომ „რეგიონში აშშ-ის ყველა ბაზა და ინტერესი ირანის რაკეტების სამიზნე გახდა." "კატარი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები, ქუვეითი, ბაჰრეინი და იორდანია აცხადებენ, რომ ირანიდან მათ ტერიტორიაზე აშშ-ის სამხედრო ბაზების მიმართულებით გაშვებულ რაკეტებს აკავებენ. ზოგიერთმა მათგანმა განაცხადა, რომ იტოვებს უფლებას, უპასუხოს, მაგრამ თითქმის დანამდვილებით შეიძლება ითქვას, რომ ამ ნაბიჯს ძალიან ფრთხილად გათვლიან. სწორედ ეს არის შედეგი, რომლის თავიდან ასაცილებლადაც რეგიონის ლიდერები ბოლო კვირების განმავლობაში ძალიან ბევრს მუშაობდნენ და ირანსა და შეერთებულ შტატებს შორის შუამავლობას ცდილობდნენ. ახლა უკვე ნათელია, რომ ტრამპის ადმინისტრაციამ ისრაელის რჩევა მიიღო და არა მისი არაბი მოკავშირეების. არაბები შეშფოთებულნი არიან, რომ აშშ-სა და ისრაელის საჰაერო დარტყმები რეგიონის დესტაბილიზაციას გამოიწვევს და ომში ჩაითრევს მას. ისინი შიშობენ, რომ ირანს შეუძლია არამხოლოდ აშშ-ის სამიზნეებზე თავდასხმა მათ ტერიტორიაზე, არამედ, ინფრასტრუქტურაზეც, როგორიცაა გაზისა და ნავთობის ობიექტები, ან შესაძლოა, ჰორმუზის სრუტე დახუროს, რომლის გავლითაც ნავთობის ექსპორტი ხორციელდება. უარეს შემთხვევაში, ისინი წუხან, რომ ირანის სახელმწიფო შეიძლება, დაიშალოს, რაც გამოიწვევს ლტოლვილებისა და იარაღის ნაკადს მათ საზღვრებზე, განსაკუთრებით, იმის გათვალისწინებით, რომ ტრამპმა ნათლად განაცხადა, რომ ოპერაციის მიზანი რეჟიმის შეცვლაა," წერს BBC. არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში აცხადებენ, რომ ირანული რაკეტის განეიტრალების შედეგად, ჩამოცვენილი ნამსხვრევებით ერთი ადამიანი დაიღუპა.
ვინ არის მოჯთაბა ხამენეი, ირანის ახალი უზენაესი ლიდერი
ირანის სახელმწიფო მედიის ცნობით, ირანის უზენაეს ლიდერად აითოლა ალი ხამენეის ვაჟი დასახელდა. აითოლა ალი ხამენეის ვაჟი მოჯთაბა ხამენეი, 56 წლის სასულიერო პირია, რომელსაც არასდროს ეკავა სამთავრობო თანამდებობა. მამისგან განსხვავებით, 56 წლის ხამენეის არც საჯარო გამოსვლები ჰქონია და არც ინტერვიუები მიუცია - მისი ფოტოებისა და ვიდეოების მხოლოდ შეზღუდული რაოდენობა გამოქვეყნდა. თუმცა წლების განმავლობაში ვრცელდებოდა სხვადასხვა ცნობა, რომ მას ირანის კულისებში მნიშვნელოვანი გავლენა ჰქონდა. „WikiLeaks-მა 2000-იანი წლების ბოლოს გამოაქვეყნა მასალა, სადაც მას მოიხსენიებდნენ, როგორც „მოსასხამის მიდგმა მდგომ ძალად“, რომელიც ფართოდ ითვლებოდა „რეჟიმის „უნარიან და ძლიერ“ ფიგურად,“ - წერს AP. მოჯთაბა ხამენეი, რომელიც 1969 წლის 8 სექტემბერს, ჩრდილო-აღმოსავლეთ ქალაქ მაშჰადში დაიბადა, ალი ხამენეის ექვსი შვილიდან მეორეა. მან საშუალო განათლება თეირანის რელიგიურ სკოლაში მიიღო. ირანული მედიის ცნობით, 17 წლის ასაკში მოჯთაბა ხამენეი ირან-ერაყის ომის დროს მოკლე პერიოდის განმავლობაში მსახურობდა ჯარში. 1999 წელს გაემგზავრა ყუმში, წმინდა ქალაქში, რომელიც შიიტური თეოლოგიის მნიშვნელოვან ცენტრად ითვლება. აღსანიშნავია, რომ მანამდე ის სასულიერო ტანსაცმელს არ ატარებდა და გაურკვეველია, თუ რატომ გადაწყვიტა 30 წლის ასაკში სემინარიაში სიარული, რადგან ეს უფრო ხშირად ახალგაზრდობაში ხდება. მოჯთაბა საშუალო რანგის სასულიერო პირად რჩება, რამაც შეიძლება, დაბრკოლება შეუქმნას მის ახლანდელ ლიდერობას. მოჯთაბა ხამენეი რამდენიმეჯერ დაადანაშაულეს პოლიტიკური ჩარევაში — 2005-ში არჩევნებში და 2009-ში, როდესაც მათი მხარდაჭერა აჰმადინეჟადის ხელახლა არჩევას დაემთხვა, რასაც მასობრივი პროტესტები (მწვანე მოძრაობა) მოჰყვა. სემინარიულ სისტემაში „აიათოლას“ წოდების ქონა ადამიანის სამეცნიერო დონის, ცოდნის მაჩვენებლებად ითვლება და მომავალი ლიდერისთვის ერთ-ერთ მოთხოვნად და წინაპირობად ითვლება. თუმცა ამის პრეცედენტი უკვე არსებობს. მისი მამა, ალი ხამენეი, 1989 წელს ირანის მეორე უზენაესი ლიდერი გახდა და სწრაფადაც დააწინაურეს. ცნობისთვის, ირანის უზენაეს ლიდერს სახელმწიფოს ყველა საკითხში საბოლოო სიტყვა ეკუთვნის. გადაწყვეტილებას დანიშვნის შესახებ საბჭოს 88 წევრი იღებს. ირანის უზენაესი ლიდერი, აიათოლა ალი ხამენეი შაბათს, 28 თებერვალს, ირანზე აშშ-ისრაელის პირველი დარტყმების დროს დაიღუპა. მისი სიკვდილის შემდეგ ირანს დროებით მართავს საბჭო, რომლის შემადგენლობაში პრეზიდენტ მასუდ ფეზეშქიანთან ერთად არიან სასამართლო ხელისუფლების მეთაური და „კონსტიტუციის გუშაგთა“ საბჭოს ერთ-ერთი წევრი. ალი ხამენეი ისლამური რესპუბლიკის უზენაესი ლიდერი იყო 1989 წლიდან. ისლამური რესპუბლიკა 1979 წელს მონარქიის დამხობის შემდეგ დაარსდა და მისი იდეოლოგიის მიხედვით, უზენაესი ლიდერი უნდა შეირჩეს მისი რელიგიური სტატუსისა და დადასტურებულად ლიდერული უნარების მიხედვით და არა - მემკვიდრეობით. თავისი მმართველობის დროს ალი ხამენეი ისლამური რესპუბლიკის მომავალ ლიდერობაზე მხოლოდ ზოგადად საუბრობდა. ექსპერტთა საბჭოს ერთ-ერთმა წევრმა ორი წლის წინ განაცხადა, რომ ალი ხამენეი ეწინააღმდეგებოდა მისი შვილის კანდიდატობას, თუმცა მას საჯაროდ არასდროს გამოუთქვამს აზრი ასეთ სპეკულაციებზე.
„რუსული პასპორტის მქონე პირებს არ შეუძლიათ სომხეთის არჩევნებში მონაწილეობა“ - ფაშინიანი პუტინს
სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმა მოსკოვში, რუსეთის პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინთან შეხვედრისას განაცხადა, რომ რუსეთის მოქალაქეებს არ აქვთ უფლება, სომხეთში თანამდებობებისთვის იყარონ კენჭი. ფაშინიანმა აღნიშნა, რომ სომხეთი დემოკრატიული ქვეყანაა მუდმივი პოლიტიკური აქტივობით. „პრაქტიკაში, ჩვენ წელიწადში ორჯერ ვატარებთ არჩევნებს - მუნიციპალურ არჩევნებს - და ისინი ძალიან პოლიტიზებულია, რადგან ხალხი ჩვენი რეფორმების შედეგად, პოლიტიკურ პარტიებს უჭერს მხარს ან მის წინააღმდეგ აძლევს ხმას,“ - განაცხადა ფაშინიანმა. მანვე განმარტა, რომ ქვეყანაში პოლიტიკური აქტივობის მაღალი დონე ორაზროვნად აღიქმება. „ჩვენი ზოგიერთი მოქალაქე მიიჩნევს, რომ სომხეთი მეტისმეტად დემოკრატიულია, მაგრამ ეს ჩვენთვის პრინციპის საკითხია,“ - აღნიშნა სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა. ფაშინიანმა ასევე ხაზი გაუსვა საინფორმაციო სივრცეში თავისუფლების დონეს. „მაგალითად, სომხეთში სოციალური მედია 100%-ით თავისუფალია. ბევრი მოქალაქე ამას გადაჭარბებულად მიიჩნევს,“ - განაცხადა ფაშინიანმა. მომავალ საპარლამენტო არჩევნების მნიშვნელობაზე საუბრისას ფაშინიანმა აღნიშნა, რომ ეს არჩევნები განსაზღვრავს პარლამენტის შემადგენლობას და, ფაქტობრივად, პრემიერ-მინისტრის ვინაობასაც. მანამდე, ამავე შეხვედრაზე, ვლადიმერ პუტინმა იმედი გამოთქვა, რომ „სომხეთში არსებული პრორუსული პოლიტიკური ძალები არჩევნებში მონაწილეობას მიიღებენ.“ პუტინმა ფაშინიანთან შეხვედრისას საუბარი სწორედ სომხეთის არჩევნების თემით დაიწყო. „ჩვენ სომხეთში ბევრი მეგობარი გვყავს. ასევე, რუსეთის ფედერაციაში ბევრი სომეხი ცხოვრობს. 2 მილიონზე მეტი. ამის სტატისტიკა შინაგან საქმეთა სამინისტროს აქვს. [სომხეთში] ბევრი პოლიტიკური ძალაა, რომელიც პრორუსულია. გვსურს, რომ ყველა ამ პოლიტიკურ პარტიასა და პოლიტიკოსს არჩევნების დროს შიდა პოლიტიკურ საქმიანობაში მონაწილეობა შეეძლოს. ვიცით, რომ ბევრი მათგანი ციხეებშია, მიუხედავად იმისა, რომ მათ რუსული პასპორტები აქვთ. ეს თქვენი გადასაწყვეტია და ჩვენ არ ვერევით. მაგრამ ნებისმიერ შემთხვევაში, გვსურს, რომ მათ შიდა პოლიტიკურ საქმიანობაში მონაწილეობა შეძლონ,“ - განაცხადა პუტინმა კრემლში გამართული შეხვედრისას, რითაც მედიის ცნობით, მკაფიოდ მიანიშნა ბიზნესმენ სამველ კარაპეტიანზე, რომელიც პატიმრობაშია. ამის საპასუხოდ, ფაშინიანმა ხაზი გაუსვა, რომ ქვეყანაში პოლიტიკური ფიგურების სისხლისსამართლებრივი დევნის პრაქტიკა არ არსებობს. „ზოგადად, ჩვენ ციხეებში არ გვყავს პოლიტიკურ პროცესში მონაწილეები,“ - განაცხადა ფაშინიანმა და განმარტა, რომ არჩევნებში მონაწილეობა მხოლოდ სომხეთის მოქალაქეებს შეუძლიათ. ფაშინიანმა კანდიდატებისთვის კონსტიტუციურ მოთხოვნებზე გაამახვილა ყურადღება: „მინდა, აღვნიშნო, რომ ამ არჩევნებში მონაწილეობა მხოლოდ სომხეთის მოქალაქეობის მქონე მოქალაქეებს შეუძლიათ. სრული პატივისცემით, სომხეთის რესპუბლიკის კონსტიტუციის თანახმად, რუსული პასპორტის მქონე პირები არ შეიძლება, რომ პარლამენტში დეპუტატობის ან პრემიერ-მინისტრობის კანდიდატები იყვნენ,“ - ამბობს სომხეთის პრემიერ-მინისტრი. ორმხრივ ურთიერთობებზე საუბრისას, ფაშინიანმა აღნიშნა, რომ რუსეთთან კავშირებმა ბოლო წლებში სერიოზული გამოცდა გაიარა. „100%-ით დარწმუნებული ვარ, რომ იცით, რომ ჩვენი ურთიერთობები რუსეთის ფედერაციასთან, ისევე როგორც ჩვენი პირადი ურთიერთობები, მრავალი გამოცდის წინაშე იყო,“ - განაცხადა ფაშინიანმა. მან ასევე მადლობა გადაუხადა პუტინს „კონსტრუქციული და ნდობაზე დაფუძნებული დიალოგის შენარჩუნებისთვის.“ „ძალიან მიხარია და კიდევ ერთხელ მინდა, მადლობა გადაგიხადოთ თქვენ მიერ შექმნილი ნდობის ატმოსფეროსთვის.“ ფაშინიანმა გამოთქვა რწმენა, რომ სომხეთში დემოკრატია კიდევ უფრო გაძლიერდება მომავალი არჩევნების შემდეგ და რომ ორმხრივი ურთიერთობების დინამიკურად განვითარება გაგრძელდება. აღსანიშნავია, რომ სომხეთის საგარეო დაზვერვის სამსახურმა წელს გაფრთხილება გამოთქვა, რომ „გარე აქტორები“ ცდილობდნენ სომხეთის პოლიტიკაში ჩარევას, რაც ანალიტიკოსების აზრით, რუსეთზე მინიშნება იყო. ამასთან, ევროკავშირი სომხეთში, საარჩევნოდ, ჰიბრიდული სწრაფი რეაგირების ჯგუფს გაგზავნის. პუტინმა სომხეთის პრემიერ-მინისტრს ასევე განუცხადა, რომ შეუძლებელია, სომხეთი ერთდროულად იყოს ევროკავშირისა და ევრაზიული ეკონომიკური კავშირის წევრი. „ჩვენ ვხედავთ, რომ სომხეთში მიმდინარეობს დისკუსია ევროკავშირთან ურთიერთობების განვითარების შესახებ. ჩვენ ამას სრულიად მშვიდად ვუყურებთ, გვესმის, რომ ნებისმიერი ქვეყანა ცდილობს, მაქსიმალური სარგებელი მიიღოს მესამე ქვეყნებთან თანამშრომლობიდან. თუმცა აშკარა უნდა იყოს, გულახდილად და წინასწარ, თავიდანვე უნდა ითქვას, რომ ევროკავშირთან საბაჟო კავშირში ყოფნა და ევრაზიულ ეკონომიკურ კავშირში ყოფნა შეუძლებელია. ეს უბრალოდ შეუძლებელია. და ეს საკითხი პოლიტიკურიც კი არ არის, არამედ, წმინდა ეკონომიკური ხასიათისაა. რადგან ზოგიერთი საკითხი დიდ ერთობლივ მუშაობას მოითხოვს, რაც წლების განმავლობაში უნდა განხორციელდეს,“ - განაცხადა პუტინმა ფაშინიანთან შეხვედრისას. ფაშინიანმა პუტინს უპასუხა, რომ სომხეთი იაზრებს, რომ ევრაზიის ეკონომიკურ კავშირში (EAEU) და ევროკავშირში წევრობა შეუთავსებელია, თუმცა ჯერჯერობით შესაძლებელია, რომ ორივე გზას მიჰყვეს. „რაც შეეხება ევროკავშირს, ჩვენ ვიცით, რომ პრინციპში, ორ კავშირში წევრობა შეუთავსებელია. თუმცა ჩვენი ამჟამინდელი დღის წესრიგით, ისინი თავსებადია - ეს ფაქტია. და ვიდრე არსებობს შესაძლებლობა, გავაერთიანოთ ეს დღის წესრიგი, ჩვენ ამას გავაკეთებთ. როდესაც პროცესები მივა იმ წერტილამდე, სადაც გადაწყვეტილების მიღება აუცილებელია, დარწმუნებული ვარ, რომ ჩვენ, ანუ სომხეთის რესპუბლიკის მოქალაქეები, მივიღებთ ამ გადაწყვეტილებას. რა თქმა უნდა, ამ კონტექსტში, ჩვენი ურთიერთობები რუსეთის ფედერაციასთან კითხვის ნიშნის ქვეშ არასდროს ყოფილა და არც არასოდეს დადგება, რადგან როგორც უკვე აღვნიშნე, ეს კავშირები და ურთიერთობები ძალიან ღრმაა და განხილვას არ ექვემდებარება,“ - აღნიშნა ფაშინიანმა. სომხეთის პრემიერმა ამავე შეხვედრისას განაცხადა, რომ რუსეთთან სარკინიგზო კავშირები, ასევე რუსეთიდან აზერბაიჯანის გავლით რკინიგზით იმპორტი - და მომავალში ექსპორტი - აძლიერებს სომხეთის ეკონომიკურ კავშირებს ევრაზიის ეკონომიკურ კავშირში. მისივე თქმით, სომხეთსა და რუსეთს შორის ურთიერთობები არასდროს ყოფილა და არც არასოდეს დადგება კითხვის ნიშნის ქვეშ იმის გამო, რომ ერევანი ევროკავშირთან თანამშრომლობდა. ამავე შეხვედრისას პუტინმა აღნიშნა, რომ რუსეთი გაზს სომხეთს ევროპაში საწვავის ამჟამინდელ ფასებთან შედარებით მნიშვნელოვნად დაბალ ფასად აწვდის. „რაც შეეხება ენერგეტიკას, იმედი მაქვს, რომ აქაც გამოსწორდება სიტუაცია. დღეს, როგორც იცით, ევროპაში ენერგიისა და გაზის ფასები 1000 კუბურ მეტრზე 600 დოლარს აჭარბებს. რუსეთი სომხეთს გაზს 1000 კუბურ მეტრზე 177,5 დოლარად აწვდის. სხვაობა უზარმაზარია,“ - განაცხადა პუტინმა. მანვე აღნიშნა, რომ ის და ფაშინიანი ხშირად კამათობენ ენერგიის ფასებსა და მიწოდებაზე. „ვიცი, რომ თქვენ ენერგიის ფასების განსაზღვრის სხვა მეთოდებს ითხოვთ. თუმცა ეს მაინც სხვა მასშტაბია: 600 დოლარი 177,5 დოლარის წინააღმდეგ,“ - განაცხადა პუტინმა. რაც შეეხება კოლექტიური უსაფრთხოების ხელშეკრულების ორგანიზაციას, სომხეთმა 2024 წელს გაყინა რუსეთის ხელმძღვანელობით მოქმედი უსაფრთხოების ალიანსის, CSTO-ს წევრობა და იმავე წელს გამოთქვა ევროკავშირში გაწევრიანების ინტერესი, რითაც კიდევ უფრო გაამწვავა უთანხმოება მოსკოვთან. კრემლში გამართული შეხვედრისას ფაშინიანმა აღნიშნა, რომ სომხეთი არ მონაწილეობს CSTO-ს მუშაობაში, რადგან ხელისუფლებას არ შეუძლია, აუხსნას სომეხ ხალხს, თუ რატომ არ ჩაერია ორგანიზაცია ყარაბაღში შექმნილ ვითარებაში. პუტინმა უპასუხა, რომ კოლექტიური უსაფრთხოების ხელშეკრულების ორგანიზაციას (CSTO) არ შეეძლო ყარაბაღის სიტუაციაში ჩარევა სომხეთის ხელმძღვანელობის მიერ პრაღაში 2022 წელს გაკეთებული განცხადებების შემდეგ. „ვფიქრობ, ასევე აშკარაა, რომ მას შემდეგ, რაც თქვენ 2022 წელს პრაღაში აღიარეთ, რომ ყარაბაღი აზერბაიჯანის ნაწილია, სრულიად შეუფერებელი იქნებოდა CSTO-სთვის ჩარევა ამ პროცესში, რომელმაც შიდა აზერბაიჯანული განზომილება მიიღო,“ - განაცხადა პუტინმა რუსეთ-სომხეთის მოლაპარაკებების დროს. რუსეთის პრეზიდენტმა ყარაბაღი ყველაზე მგრძნობიარე საკითხად მოიხსენია. ფაშინიანმა განაცხადა, რომ სომხეთმა მთიანი ყარაბაღი აზერბაიჯანის ნაწილად მხოლოდ რუსეთის უმაღლესი ხელმძღვანელობის საჯარო განცხადებების შემდეგ აღიარა. მისი თქმით, სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის მშვიდობა დამყარდა ხანგრძლივი ძალისხმევისა და მრავალი საერთაშორისო აქტორის ჩართულობის შედეგად. ამავდროულად, მან ხაზი გაუსვა რუსეთის როლს ურთიერთობების ნორმალიზებაში. ფაშინიანმა ასევე მადლობა გადაუხადა „რუსეთს სამშვიდობო პროცესში მხარდაჭერისთვის.“ „როგორც უკვე ვთქვი, სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის მშვიდობა დამყარდა და თქვენ პრეზიდენტ ტრამპის სახელი ახსენეთ და აშკარაა, რომ მან თავისი წვლილი შეიტანა ამ პროცესში, მაგრამ ასევე აშკარაა, რომ თქვენ პირადად ასევე თამაშობდით და აგრძელებთ მნიშვნელოვან, ძალიან მნიშვნელოვან როლს აზერბაიჯანსა და სომხეთს შორის ურთიერთობების ნორმალიზების პროცესში. თქვენ ყოველთვის უჭერდით მხარს ყველა ამ პროცესს, ჩვენ ყოველთვის მჭიდრო კონტაქტში ვიყავით, რეგულარულად გაცნობებდით მიმდინარე პროცესების შესახებ. სხვათა შორის, გასული წლის აგვისტოში, როდესაც ვაშინგტონიდან დავბრუნდი და დაგიკავშირდით, მაშინ ვთქვი, რომ ვაშინგტონში მომხდარი ასევე ახალ შესაძლებლობებს ხსნის ჩვენი ურთიერთობებისთვის. „რაც შეეხება ყარაბაღთან დაკავშირებულ საკითხებს, მე უკვე ძალიან გამჭვირვალედ და საჯაროდ განვაცხადე სომხეთის რესპუბლიკაში, რომ ჩვენ არ უნდა გავაგრძელოთ „ყარაბაღის მოძრაობა“, რადგან სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის მშვიდობა უკვე დამყარდა და სომხეთმა და აზერბაიჯანმა ერთმანეთის ტერიტორიული მთლიანობა, პოლიტიკური დამოუკიდებლობა და სუვერენიტეტი აღიარეს 1991 წლის ალმა-ათის დეკლარაციის საფუძველზე, რაც ნიშნავს, რომ ჩვენ ორმხრივად ვაღიარებთ, რომ დამოუკიდებელი სომხეთი 100%-ით იდენტურია საბჭოთა სომხეთისა, ხოლო დამოუკიდებელი აზერბაიჯანი 100%-ით იდენტურია საბჭოთა აზერბაიჯანისა.“ ჩვენ არაერთხელ განვიხილეთ ყარაბაღის საკითხი, ძირითადად სამუშაო ფორმატში. დიახ, ჩვენ ყარაბაღი აზერბაიჯანის ნაწილად ვაღიარეთ, მაგრამ ეს მხოლოდ მას შემდეგ გავაკეთეთ, რაც რუსეთის ფედერაციის უმაღლესმა ხელმძღვანელობამ ორჯერ საჯაროდ განაცხადა ამის შესახებ და, გახსოვთ, ჩვენ არაერთხელ ვისაუბრეთ ამაზე. ჩვენ არასდროს დაგვიმალავს ჩვენი პრობლემები CSTO-სთან დაკავშირებით, რადგან 2022 წელს ჩვენ გვქონდა კონკრეტული სიტუაცია. და, ჩემი აზრით, CSTO-ს მექანიზმები უნდა ამოქმედებულიყო, მაგრამ ისინი არ ამოქმედდა და ამან, რა თქმა უნდა, გამოიწვია ის სიტუაცია, რაც გვაქვს CSTO-სთან ურთიერთობებში. ჩვენ ამჟამად არ ვმონაწილეობთ CSTO-ს მუშაობაში მარტივი მიზეზის გამო: ჩვენ ჯერ კიდევ ვერ ავუხსნით ჩვენს ხალხს, ჩვენს მოქალაქეებს, რატომ არ უპასუხა CSTO-მ და არ უპასუხა კოლექტიური უსაფრთხოების ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებების მიუხედავად,“ - თქვა ფაშინიანმა. ფაშინიანი 2026 წლის არჩევნებში მთავრობის ყოფილი წარმომადგენლებისა და ოლიგარქების დამარცხებას პროგნოზირებს განახლება: სომხეთის პრემიერ-მინისტრი ამბობს, რომ მოსკოვში მისი ვიზიტი „ძალიან წარმატებული“ იყო. „ჩვენ მივაღწიეთ კონკრეტულ შეთანხმებას ჩვენი დღის წესრიგის ყველა სფეროში, კულტურიდან დაწყებული სამხედრო-ტექნიკური თანამშრომლობით დამთავრებული,“ - განუცხადა მან ჟურნალისტებს 2 აპრილს. „და მე ვიზიტს ძალიან წარმატებულად ვაფასებ,“ - თქვა ფაშინიანმა. რკინიგზაზე შეთანხმება არ შედგა ლიდერების მოლაპარაკებების შედეგად მხარეებმა ვერ მიაღწიეს შეთანხმებას სომხეთის რკინიგზის რუსული მმართველობიდან ჩამორთმევასთან დაკავშირებით. სომხეთის რკინიგზის მონაკვეთები რუსეთის ფედერაციის სახელმწიფო კომპანიას კონცესიის ხელშეკრულებით აქვს გადაცემული [კონცესიის ხელშეკრულება არის გრძელვადიანი ხელშეკრულება სახელმწიფოსა და მესამე მხარეს შორის]. ფაშინიანს სურს რკინიგზის გარკვეული მონაკვეთების აღდგენა - ეს მისი ამბიციური „მშვიდობის გზაჯვარედინის“ პროექტის ნაწილია, რაც შეავსებს „ტრამპის მარშრუტის“ ინიციატივასაც. ფაშინიანმა შემდეგ განაცხადა, რომ სომხეთi ჯერ არ გეგმავს რკინიგზის მართვის შესახებ შეთანხმების ცალმხრივად შეწყვეტას. „სომხეთის რესპუბლიკას ეს ბერკეტი [რკინიგზის დაბრუნება] აქვს, მაგრამ ჩვენ არ ვგეგმავთ და არც გვინდა ასეთი გზით წასვლა,“ - განაცხადა სომხეთის პრემიერმ-მინისტრმა.
ისტორიაში პირველად, NATO-ს ყველა წევრმა თავდაცვისთვის მშპ-ის 2% დახარჯა
ისტორიაში პირველად NATO-ს ყველა წევრმა თავდაცვისთვის მშპ-ის 2%-ს მიაღწია. ამის შესახებ გენერალური მდივნის ყოველწლიურ ანგარიშშია ნათქვამი, რომელიც 26 მარტს გამოქვეყნდა. რუტემ ხაზი გაუსვა ტრამპის ადმინისტრაციის წვლილს. 2014 წელს დასახულ მიზანს მოკავშირეებმა პირველად მიაღწიეს. „მე არ მჯერა, რომ ამჟამინდელი ამერიკული ადმინისტრაციის გარეშე, მთელი მთელი NATO 2025 წლის ბოლოს 2%-ს მიაღწევდა. ესპანეთის, იტალიის, ბელგიის და კანადის მსგავსი დიდი ეკონომიკის გათვალისწინებით, ისინი შორს არიან 2%-იანი ნიშნულისგან. ყველამ მიაღწია 2%-ს,“ - აღნიშნა ალიანსის გენერალმურმა მდივანმა. ანგარიშის თანახმად 2025 წელს NATO-ს 32-ვე წევრმა მიაღწია თავდაცვისთვის მშპ-ის მიზნობრივ 2%-იან მაჩვენებელს. ანგარიშში გასული წლის ხარჯები ალიანსის შეფასებებს ეფუძნება. თავდაცვისთვის საერთო ხარჯებმა 2025 წელს 1.4 ტრილიონ აშშ დოლარს მიაღწია, რაც 6%-ით მეტია, ვიდრე 2024 წელს. ყველაზე დაბალი მაჩვენებლები (2%) 2025 წელს ჰქონდათ ესპანეთს, პორტუგალიას, ალბანეთს, ბელგიასა და კანადას. ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი ალიანსის წევრებს შორის პოლონეთს ჰქონდა, რომელმაც თავდაცვისთვის 2025 წელს მშპ-ის 4.3% გამოყო. 3%-იან მაჩვენებელს მნიშვნელოვნად გადააჭარბეს ლიეტუვამ, ლატვიამ, ესტონეთმა და დანიამ. რუტემ რუსეთი ევროატლანტიკური უსაფრთხოებისთვის „ყველაზე მნიშვნელოვან და პირდაპირ საფრთხედ“ მოიხსენია და მიუთითა საჰაერო სივრცის დარღვევებზე, საბოტაჟზე, კიბერშეტევებზე, პოლიტიკურ ჩარევასა და დეზინფორმაციის კამპანიებზე. უკრაინასთან დაკავშირებით, რუტემ ხაზი გაუსვა მოკავშირე ქვეყნების მუდმივ მხარდაჭერას. „2025 წლის განმავლობაში არსებული საფრთხის სურათი ნათლად აჩვენებს, რომ აუცილებელია მეტის გაკეთება. მთელი წლის განმავლობაში NATO აგრძელებდა გაერთიანებას იმის უზრუნველსაყოფად, რომ ჩვენ მზად ვართ და შეგვიძლია, ვუპასუხოთ ნებისმიერ საფრთხეს ყველა სფეროში, როგორც ახლა, ასევე მომავალში,“ – განაცხადა ალიანსის გენერალურმა მდივანმა.
აშშ-ის პრეზიდენტი: ირანმა „ტრამპის სრუტე უნდა გახსნას“
აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა ირანს ჰორმუზის სრუტის გახსნისკენ მოუწოდა და მას „ტრამპის სრუტე“ უწოდა. „ირანმა ტრამპის სრუტე უნდა გახსნას,“ - განაცხადა ტრამპმა მაიამიში გამართულ საინვესტიციო კონფერენციაზე სიტყვით გამოსვლისას განაცხადა. აშშ-ის პრეზიდენტის განცხადებით, ირანთან შორის მოლაპარაკებები მიმდინარეობს. „მათ ტრამპის სრუტე უნდა გახსნან - ჰორმუზის სრუტეს ვგულისხმობ. ბოდიში, მაპატიეთ, ეს საშინელი შეცდომაა. „ფეიკ“ ნიუსი იტყვის, რომ „მან ეს შემთხვევით თქვა“, მაგრამ ჩემთან შემთხვევით არაფერი ხდება,“ - განაცხადა დონალდ ტრამპმა. მისი თქმით, ირანში „სამხედრო ოპერაცია მიმდინარეობს და არა ომი.“ „ჩვენ ამას სამხედრო ოპერაციას ვუწოდებთ და არა ომს. ეს ასე სამართლებრივი მიზეზების გამოა. მე სამხედრო ოპერაციას ვუწოდებ, რადგან ამისთვის არანაირი ნებართვა არ მჭირდება. ომის შემთხვევაში კონგრესისგან ნებართვა უნდა მიიღო, თუ რაღაც ამგვარი რამ,“ - აღნიშნა აშშ-ის პრეზიდენტმა.
„ტრამპის მარშრუტი“ და ჩინეთის ინტერესები
წყარო ბოლო წლებში ევრაზიის სატრანსპორტო და სატრანზიტო სტრატეგია ღრმად ტრანსფორმირდა. ამ ცვლილების ერთ-ერთი ყველაზე აღსანიშნავი ელემენტი TRIPP პროექტია (ტრამპის მარშრუტი საერთაშორისო მშვიდობისა და კეთილდღეობისთვის), ახალი სატრანსპორტო და სატრანზიტო დერეფანი სამხრეთ სომხეთში, რომელიც რეგიონის ათწლეულების კონფლიქტის გადალახვას და დიდი ხნის განმავლობაში ჩამოყალიბებული ლოგისტიკური მარშრუტების რეფორმირებას ისახავს მიზნად. თავდაპირველად, ჩინეთის „ერთი სარტყელი და გზის“ ინიციატივის ფარგლებში არსებულ ინფრასტრუქტურულ პროექტებს, ცენტრალური როლი ჰქონდა ევრაზიული ინტეგრაციის თვალსაზრისით. ჩინური ინვესტიციები და მსხვილ სატრანსპორტო კვანძებში ჩართულობა, გლობალურ სავაჭრო მარშრუტებზე პეკინის გავლენის გაძლიერებას გულისხმობდა. თუმცა TRIPP-ის წამოწევასთან ერთად, გეოპოლიტიკურ განტოლებაში ახალი ძალები შემოვიდნენ. შეერთებული შტატები არამხოლოდ სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის მშვიდობის ხელშეწყობას, არამედ, სატრანზიტო პროექტის, კერძოდ, მეღრის გავლით არსებული გზის ზედამხედველობას ცდილობდა. ვიდრე TRIPP-ი გამოჩნდებოდა, ჩინეთი ძირითად ყურადღებას შუა და ჩრდილოეთის დერეფნების გაძლიერებაზე ამახვილებდა. განსაკუთრებით, უკრაინაში ომის დაწყებისა და რუსეთისთვის სანქციების დაწესების შემდეგ, ჩრდილოეთის მარშრუტი სულ უფრო პრობლემური გახდა, რამაც შუა დერეფანი, რომელიც ცენტრალურ აზიას, კასპიის ზღვას, აზერბაიჯანს, საქართველოსა და თურქეთს გადის, ჩინეთსა და ევროპას შორის მთავარ სატრანზიტო კავშირად აქცია. TRIPP ხშირად წარმოდგენილია, როგორც უფრო მოკლე და პოტენციურად უფრო ხელსაყრელი გზა ცენტრალური აზიიდან შავ ზღვასა და ევროპაში - სამხრეთ კავკასიის გავლით, რომელიც გვერდს უვლის არამხოლოდ რუსეთსა და ირანს, არამედ, ჩინეთთან დაკავშირებულ მარშრუტებსაც. ზოგიერთი დამკვირვებელი ვარაუდობს, რომ მომავალში ჩინეთის დერეფნებით ამჟამად გადაადგილებული ტვირთების მნიშვნელოვანი ნაწილი შეიძლება, ამ ახალ გზაზე გადამისამართდეს, რაც ხსენებულ მარშრუტებს ნაკლებად მიმზიდველს გახდის. თუმცა ასეთ პროგნოზებს არ აქვს მყარი ეკონომიკური დასაბუთება. მიუხედავად ამისა, ისინი კვლავაც ვრცელდება და ხშირად რეგიონულ ლოგისტიკურ ასპარეზზე ჩინეთის ჩავარდნის მტკიცებულებად არის წარმოდგენილი. TRIPP-ის დაანონსებასთან ერთად, რეგიონულმა სახელმწიფოებმა მოიპოვეს თანამშრომლობის ახალი ვექტორი შეერთებულ შტატებთან, სადაც ვაშინგტონი არამხოლოდ შუამავლის, არამედ, პრაქტიკულად, ინფრასტრუქტურის ოპერატორის როლსაც ასრულებს. ეს განვითარება პოტენციურად ასუსტებს პეკინის ტრადიციულ მიდგომას, რომელიც ეკონომიკური კავშირებისა და ინფრასტრუქტურული პროექტების მეშვეობით გავლენის კონსოლიდაციას ისახავს მიზნად. RBC-ის ცნობით, მიუხედავად იმისა, რომ „ერთი სარტყელი, ერთი გზის“ ინიციატივა წინსვლას განაგრძობს, სამხრეთ კავკასიაში უკვე ყალიბდება დერეფანი, რომელსაც შეუძლია, ჩინურ მარშრუტებს სიჩქარის, ტარიფებისა და სტაბილურობის თვალსაზრისით, კონკურენცია გაუწიოს. ამავდროულად, ექსპერტები არ თვლიან, რომ TRIPP სრულად გამოდევნის ჩინეთს ევრაზიის სატრანსპორტო სტრატეგიიდან. პირიქით, ჩინეთი კარგავს მონოპოლიას და არა - წარმომადგენლობას/ყოფნას. TRIPP-ი გეოპოლიტიკური კონკურენციის სიმბოლოდ იქცა, რომელშიც ზოგიერთი ინტერპრეტაციის თანახმად, შეერთებულმა შტატებმა ჩინეთი დაამარცხა. ზოგიერთმა კომენტატორმა ივარაუდა, რომ ვაშინგტონის დეკლარაციამ შანხაის დეკლარაციაზე გაიმარჯვა. შანხაის დეკლარაციაში აზერბაიჯანმა და ჩინეთმა „ერთი სარტყელი, ერთი გზის ინიციატივის" ფარგლებში თანამშრომლობა მთავარ პრიორიტეტად დაასახელეს. ერთი შეთანხმების მეორეზე „გამარჯვების“ მტკიცება საკამათოა. აზერბაიჯანი კვლავ ჩინეთის საიმედო პარტნიორად რჩება „ერთი სარტყელი, ერთი გზის“ ინიციატივის ფარგლებში, რომლის განუყოფელი კომპონენტია შუა დერეფანი და რომელიც აქტიურ ფუნქციონირებს და განვითარებას განაგრძობს. რაც შეეხება TRIPP-ს, ის ასევე აზერბაიჯანის მიერ დიდი ხნის განმავლობაში მხარდაჭერილი ე.წ. ზანგეზურის დერეფნის კონცეფციას ეფუძნება. აზერბაიჯანისთვის TRIPP საერთაშორისო ტრანზიტზე ნაკლებად არის ორიენტირებული და უფრო ნახიჩევანთან პირდაპირ კავშირს უზრუნველყოფს — კავშირს, რომლის მიღწევაც მას გადაწყვეტილი აქვს. საერთაშორისო ტრანზიტის თვალსაზრისით, პროექტი შესაძლოა, უფრო მეტად საინტერესო იყოს სომხეთისთვის, რომელიც წლების განმავლობაში იბრძოდა „ერთი სარტყლის“ ქსელებში ინტეგრაციისთვის - გეოგრაფიული იზოლაციის, გადაუჭრელი კონფლიქტისა და ინფრასტრუქტურის ნაკლებობის გამო. ლოგისტიკის მიმართულების სპეციალისტები ამბობენ, რომ TRIPP ვერ გაუწევს კონკურენციას შუა დერეფანს და შესაძლოა, ის მის განშტოებადაც კი იქცეს. პროექტის ერთ-ერთი პრობლემა მისი ფართო პოლიტიზებაა, რაც ეკონომიკურ სიცოცხლისუნარიანობას აყენებს კითხვის ნიშნის ქვეშ, ხოლო ბევრ რამეს აშშ-ის ჩართულობა განსაზღვრავს. აშშ-ის ინტერესი TRIPP-ში, უკავშირდება დასავლეთის ბაზრებზე ცენტრალური აზიის რესურსების მიწოდებას ამერიკული ზედამხედველობის ქვეშ. პროექტმა შეიძლება, შეამციროს ჩინეთის გეოპოლიტიკური ბერკეტები, განსაკუთრებით, ურანის, ოქროს და იშვიათ მიწათა ლითონების ტრანზიტის თვალსაზრისით, რუსეთისა და ირანის გვერდის ავლით. ჩინეთს პროექტში ადრე ჩართვა ტექნიკურად შეეძლო, მაგრამ კონფლიქტის შემდგომ რეგიონში, სადაც სამმხრივი შეთანხმებები ჯერ არ სრულდება, მისი აქტივობა შეზღუდული იყო. სწორედ აშშ-მ შესთავაზა ერევანს შეთანხმება, რომელზეც სომხეთისთვის უარის თქმა რთულია, ხოლო აზერბაიჯანს აძლევს ნახიჩევანთან კავშირის უზრუნველყოფის საშუალებას. ახლა ერთ-ერთი კითხვაა, დაუშვებს თუ არა აშშ ჩინური ტვირთების ტრანზიტს TRIPP-ის მეშვეობით. ეს სომხური და რუსულ კომპანიების კომერციული ინტერესია, რაც პროექტის ლოგისტიკურ და პოლიტიკურ ბალანსს ართულებს.
შუა დერეფანი: რა წერია ევროკომისიის კვლევაში
ევროკავშირის მიერ დაფინანსებული მეტაანალიზის თანახმად, ბოლო დროს მიღწეული პროგრესის მიუხედავად, ტრანსკასპიის სატრანსპორტო დერეფანი (TCTC) კვლავ ოპერაციულ დაბრკოლებებს აწყდება. კერძოდ, ფრაგმენტული ლოგისტიკა; მრავალი სასაზღვრო ბარიერი; ციფრული განვითარების ნაკლებობა; ევროკომისიამ 6 თებერვალს გამოაქვეყნა ევროკავშირის მიერ დაფინანსებული მეტაკვლევა, რომელიც ხაზს უსვამს ინვესტიციების საჭიროებას საიმისოდ, რომ დერეფნის გასწვრივ კავშირები გაძლიერდეს. დოკუმენტის ავტორია ევროკავშირის გაფართოებისა და აღმოსავლეთ სამეზობლო პოლიტიკის გენერალური დირექტორატი. კვლევაში საუბარია ძირითად მონაკვეთებზე, სადაც ინფრასტრუქტურა მოძველებულია ან არ შეესაბამება დღევანდელ მოცულობებს. დასკვნა მყარ საფუძველს ქმნის საინვესტიციო პრიორიტეტების დასადგენად, რაც სამხრეთ კავკასიის გავლით ცენტრალური აზიისკენ მიმავალი სავაჭრო გზების აღდგენის კონტექსტში, ევროკავშირის გეგმებს შეესაბამება. კვლევის ავტორების შეფასებით, ერთგვარი პრაქტიკული სახელმძღვანელო მთავრობებსა და კერძო სექტორს მკაფიო წარმოდგენას შეუქმნის იმის შესახებ, თუ როგორ შეიძლება წვლილის შეტანა თანამედროვე და საიმედო ინფრასტრუქტურის მშენებლობაში. მეტაკვლევა ჩამოყალიბებულია სამი ძირითადი სვეტის გარშემო: ტრანსპორტი და ვაჭრობა, ენერგეტიკა და ციფრული განვითარება. „სამხრეთ კავკასიაში ბოლო დროს განვითარებული გეოპოლიტიკური მოვლენების გათვალისწინებით, შუა დერეფანს შეუძლია, ოპერაციული სარგებელი მოიპოვოს სამხრეთ კავკასიის გავლით განშტოებების შექმნით, მათ შორის, აზერბაიჯანს, სომხეთსა და თურქეთს შორის კავშირების აღდგენით. ამან შეიძლება, სავაჭრო მარშრუტების დივერსიფიკაცია კიდევ უფრო მეტად მოახდინოს და პოტენციურად, გადატვირთულ მონაკვეთებზე საცობები შეამსუბუქოს,“ - ასკვნის კვლევა. კვლევაში ასევე ხაზგასმულია უკრაინისა და მოლდოვის მზარდი როლი ევროპის მცდელობებში, მოახდინოს დივერსიფიკაცია და გააძლიეროს მისი ფართო სატრანსპორტო ქსელი. ანგარიშის თანახმად, მსოფლიო ბანკმა ასევე გამოკვეთა ძირითადი დაბრკოლებები და საინვესტიციო საჭიროებები, რომლებიც 2030 წლისთვის უნდა მოგვარდეს დერეფნის გრძელვადიანი სიცოცხლისუნარიანობის უზრუნველსაყოფად. კვლევაში ხაზგასმულია, რომ: ევროკავშირისთვის შავი ზღვის რეგიონი სტრატეგიული მნიშვნელობის მატარებელია. რეგიონი და მისი მეზობელი ქვეყნები კი, ერთგვარი კარიბჭეა, რომელიც ევროპას თურქეთთან, სამხრეთ კავკასიასთან, ცენტრალურ აზიასთან და სხვა რეგიონებთან აკავშირებს.“ „ჩრდილოეთის დერეფნის საიმედოობა მცირდება, ხოლო სამხრეთის მარშრუტის განვითარება შენელებულია. ამ ვითარებაში, ტრანსკასპიური სატრანსპორტო მარშრუტი ვითარდება, როგორც ყველაზე პერსპექტიული მიმართულება, რომელიც უზრუნველყოფს მდგრად, მრავალფეროვან და გეოპოლიტიკურად გამძლე მრავალმოდალურ კავშირს ევროპასა და აზიას შორის. რეგიონში სატვირთო ნაკადების მნიშვნელოვანი ზრდა და 8 აგვისტოს სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის შეთანხმება კიდევ უფრო აძლიერებს ტრანსკასპიური მარშრუტის პოზიციას, როგორც ყველაზე ოპტიმალურ გზას მდგრადი, მრავალფეროვანი და საიმედო რეგიონული კავშირის უზრუნველსაყოფად,“ - ნათქვამია მეტაანალიზში. მისივე თანახმად, 2022 წლიდან ამ მარშრუტზე ვაჭრობა ოთხჯერ გაიზარდა და სწორი ინვესტიციების შემთხვევაში, 2030 წლისთვის მისი გასამმაგება შესაძლებელია. „როდესაც TCTC-ზე ვსაუბრობთ, ძირითად აქტორებად გვევლინებიან: ყაზახეთი, აზერბაიჯანი, საქართველო და თურქეთი — მარშრუტზე ჩინეთიდან ევროპისკენ. თუმცა ასევე მნიშვნელოვანი როლი აქვთ სომხეთს, უზბეკეთს, ყირგიზეთს, მოლდოვას და უკრაინას. ერევანს შეუძლია, TCTC-ს დაეხმაროს ახალი კავშირების შექმნით სამხრეთ კავკასიაში, კერძოდ, სომხეთს, აზერბაიჯანსა და თურქეთს შორის გზების აღდგენით. ეს ხელს შეუწყობს სავაჭრო გზების დივერსიფიკაციას, გადატვირთული მონაკვეთების განტვირთვას და ასევე, გაძლიერდება სომხეთის კავშირები ევროკავშირთან,“ - ნათქვამია მეტაანალიზში. გაფართოების საკითხებში ევროკომისარ მარტა კოსის შეფასებით, სატვირთო ნაკადები ევროპასა და აზიას შორის, სამხრეთ კავკასიისა და თურქეთის გავლით, სწრაფად იზრდება. თუმცა, ინფრასტრუქტურის დიდი ნაწილი ძველია და განახლებას საჭიროებს, „ამიტომ, ინვესტიციები სასწრაფოდ არის საჭირო.“ „ინვესტიცია მხოლოდ იმ შემთხვევაში განხორციელდება, თუ მთავრობებსა და ბიზნესებს მკაფიო წარმოდგენა ექნებათ იმის შესახებ, თუ სად იქნება ის ყველაზე ეფექტიანი. დღევანდელი კვლევა გვიჩვენებს, თუ სად დავინახავთ ყველაზე დიდ განსხვავებას რკინიგზის, პორტების, სასაზღვრო პროცედურების, ენერგეტიკული კავშირებისა და ციფრული დაკავშირებადობის განახლებების შედეგად,“ - ამბობს ევროკომისარი. ცნობისთვის, შუა დერეფანი [ტრანსკასპიური საერთაშორისო სატრანსპორტო მარშრუტი] (TITR) არის სატრანსპორტო და სავაჭრო მარშრუტი, რომელიც აზიას ევროპასთან აკავშირებს და წარმოადგენს ტრადიციული ჩრდილოეთის და სამხრეთის დერეფნების ალტერნატივას. შეგახსენებთ, 2025 წლის 8 აგვისტოს აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის ინიციატივით, ვაშინგტონში შედგა სამშვიდობო სამიტი აზერბაიჯანისა და სომხეთის ლიდერების მონაწილეობით, რომელზეც ხელი სამშვიდობო შეთანხმებას. ამავე სამიტზე გამოცხადდა სატრანსპორტო დერეფნის პროექტი - „ტრამპის მარშრუტი საერთაშორისო მშვიდობისა და კეთილდღეობისთვის“ (TRIPP). ევროკომისიის კვლევა: ანაკლიას შეუძლია, საქართველოს საზღვაო შესაძლებლობები მნიშვნელოვნად გააფართოოს და შუა დერეფნის განვითარებას ხელი შეუწყოს
რა თქვეს ბაქომ და ერევანმა სატრანსპორტო დერეფნებთან დაკავშირებით
აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის განცხადებით, აზერბაიჯანმა სომხური მხარისგან მოთხოვნა მიიღო, რომ სომხეთიდან რუსეთში ტრანზიტი დაშვებულიყო და ბაქომ, ფაქტობრივად, ცალმხრივად გახსნა დერეფნები სომხეთისთვის. აზერბაიჯანული მედიის ინფორმაციით, ამის შესახებ პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა დავოსში, მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის ფარგლებში გამართულ პანელურ სესიაზე განაცხადა. ალიევის თქმით, ამჟამად [სომხური ტვირთის] ტრანსპორტირება საქართველოს გავლით ხორციელდება, თუმცა არც ისე შორს არის დრო, როცა ტრანზიტი პირდაპირ სომხეთიდან აზერბაიჯანის გავლით იქნება უზრუნველყოფილი. „აზერბაიჯანმა ყაზახეთიდან და რუსეთიდან სომხეთში ტვირთების ტრანზიტზე ყველა შეზღუდვა მოხსნა. ახლა სომხური მხარისგან მივიღეთ მოთხოვნა, სომხეთიდან რუსეთში ტრანზიტის უზრუნველყოფასთან დაკავშირებით. ჩვენ, ფაქტობრივად, ცალმხრივად გავხსენით დერეფნები. დიახ, ამჟამად ტრანსპორტირება საქართველოს გავლით ხორციელდება, მაგრამ ერთ დღეს ის სომხეთზე გაივლის. ერთ დღეს ტრანზიტი უზრუნველყოფილი იქნება პირდაპირ სომხეთიდან აზერბაიჯანის გავლით და ეს დღე არც ისე შორს არის,“ - აღნიშნა აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა. ალიევმა აღნიშნა, TRIPP-ისა და შეერთებული შტატების მიერ ამჟამად მიმდინარე დაკავშირებადობის პროექტის ფარგლებში, სამხრეთ კავკასიაში ამოქმედდება ახალი სატრანსპორტო მარშრუტი, რომელიც დაემატება უკვე არსებულ დერეფნებს, რომლებიც საქართველოს გავლით გადის. მან ისაუბრა სამომავლოდ ტვირთების პირდაპირ ბრუნვაზე თურქეთიდან აზერბაიჯანის ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკასა და სომხეთს, სომხეთსა და დანარჩენ აზერბაიჯანს შორის. „ჩვენ ძალიან მჭიდრო ალიანსი დავამყარეთ თურქეთთან, რომელიც მოძმე ქვეყანაა და ინვესტიციები თურქეთში 20 მილიარდ დოლარს აჭარბებს. ჩვენ ასევე ვართ ერთ-ერთი უმსხვილესი ინვესტორი საქართველოში. TRIPP-ისა და შეერთებული შტატების მიერ დაკავშირებადობის პროექტის მეშვეობით, ჩვენ შევქმნით ახალ სატრანსპორტო დერეფანს, რომელიც აზიიდან კასპიის ზღვის გავლით, აზერბაიჯანის, სომხეთის, აზერბაიჯანის ნაწილის - ნახიჩევანის - თურქეთის გავლით და მეტიც, ევროპის მიმართულებით იქნება გადაჭიმული - საქართველოზე გამავალი დერეფნების დამატებით.“ რაც მეტია მარშრუტი, მით უკეთესია მომხმარებლებისთვის, მომწოდებლებისთვის, სატრანზიტო ქვეყნებისთვის,“ - განაცხადა აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა. ალიევის თქმით, აზერბაიჯანისთვის პრიორიტეტი არის რეგიონი და მისი უშუალო მეზობლები. „მოხარული ვარ, რომ დამოუკიდებლობის წლების განმავლობაში ჩვენ მოვახერხეთ ძალიან მჭიდრო სამუშაო ურთიერთობების დამყარება ყველა ჩვენს მეზობელთან, რა თქმა უნდა, სომხეთის გარდა - კარგად ცნობილი მიზეზების გამო. ფაქტობრივი მშვიდობის დამყარების შემდეგ, ჩვენ ასევე დავიწყეთ ეკონომიკური თანამშრომლობა და ექსპორტის ოპერაციები,“ - აღნიშნა ილჰამ ალიევმა. თავის მხრივ, სომხეთის პრეზიდენტმა ვაჰაგნ ხაჩატურიანმა იმავე სესიაზე გამოსვლისას განაცხადა, რომ ცვალებად სამყაროში სამხრეთ კავკასიისა და შუა დერეფნის როლი სულ უფრო მნიშვნელოვანი ხდება და რეგიონის მნიშვნელობა ევროკავშირის, ახლო აღმოსავლეთისა და ცენტრალური აზიისთვის იზრდება. „ორი წლის წინ, თუნდაც ერთი წლის წინ, წარმოუდგენელი ჩანდა, რომ ეს შეიძლებოდა, მომხდარიყო ასეთ მოკლე დროში, როდესაც სომხეთს უკვე აქვს შესაძლებლობა, აზერბაიჯანიდან საქონელი პირდაპირ, საქართველოს გავლით მიიღოს. დარწმუნებული ვარ, რომ დადგება დღე, როდესაც ამ საქონელს უბრალოდ ჩვენი ტერიტორიების გავლით მივიღებთ, ანუ აზერბაიჯანი-სომხეთის და ნახიჩევანი-სომხეთის მარშრუტებით,“ - განაცხადა სომხეთის პრეზიდენტმა. საქართველოს მეზობელი ქვეყნების პრეზიდენტები 20 იანვარს, დავოსის პანელურ დისკუსიაში, სერბეთის პრეზიდენტ ალექსანდარ ვუჩიჩთან ერთად მონაწილეობდნენ. ცნობისთვის, ერევანი რუსეთიდან სომხეთში თხევადი ბუნებრივი აირის აზერბაიჯანის გავლით რკინიგზით ტრანსპორტირების შესაძლებლობას განიხილავს. ამის შესახებ სომხეთის ეკონომიკის სამინისტროს პრესმდივანმა ლილიტ შაბოიანმა 19 იანვარს განაცხადა. კითხვას, როდის იქნებოდა ეს შესაძლებელი, პრესმდივანმა უპასუხა: „მალე“, კონკრეტული თარიღის დაკონკრეტების გარეშე. „ვინაიდან ჩვენ გაზს ორი ძირითადი ქვეყნიდან – ირანიდან და რუსეთიდან – ვიღებთ, ირანში გარკვეული პრობლემები წარმოიშვა ცნობილი გარემოებების გამო და რუსეთთან დაკავშირებული პრობლემები ზემო ლარსს უკავშირდება. თუმცა ეს საკითხი ძალიან მალე მოგვარდება, რადგან სომხეთში თხევადი გაზის იმპორტი რკინიგზით დაიწყება და რუსული თხევადი გაზი სომხეთში ძალიან მალე აზერბაიჯანის გავლით შევა. განიხილება რუსეთიდან სომხეთში თხევადი გაზის რკინიგზით იმპორტის ვარიანტი,“ – განაცხადა სომხეთის ეკონომიკის სამინისტროს წარმომადგენელმა. News.am-ის ცნობით, სომხეთში თხევადი ბუნებრივი აირის ფასი ბოლო დღეებში თითქმის გაორმაგდა. სარკინიგზო ტრანზიტის აღდგენა შესაძლებელი გახდა მას შემდეგ, რაც აზერბაიჯანმა სომხეთში სატვირთო გადაზიდვებზე შეზღუდვების მოხსნის გადაწყვეტილება მიიღო. შესაბამისი შეთანხმება 2025 წლის ოქტომბერში რუსეთის, აზერბაიჯანისა და სომხეთის მთავრობების მონაწილეობით გაფორმდა. ასევე წაიკითხეთ: ამერიკამ და სომხეთმა „ტრამპის მარშრუტის“ ახალი დეტალები გაასაჯაროვეს აზერბაიჯანმა საკუთარი ტერიტორიის გავლით სომხეთში ტვირთების ტრანზიტზე შეზღუდვები მოხსნა რუბიომ აზერბაიჯანი სომხეთისთვის საწვავის მიწოდების გამო შეაქო აზერბაიჯანიდან სომხეთში, საქართველოს გავლით, ნავთობპროდუქტების მორიგი პარტია გაიგზავნა
მიუნხენში ზელენსკის გამოსვლის მთავარი აქტენტები
მიუნხენის უსაფრთხოების კონფერენციაზე, პანელური დისკუსიის მოდერატორი კრისტიან ამუნპური პრეზიდენტ ტრამპის ბოლო კომენტარს ზელენსკის უზიარებს, რომელშიც აშშ-ის პრეზიდენტი ამბობს: „რუსეთს სურს გარიგების დადება და ზელენსკის მოუწევს მოქმედება, წინააღმდეგ შემთხვევაში ის დიდ შესაძლებლობას ხელიდან გაუშვებს.“ გრძნობთ თუ არა ზეწოლას, ეკითხება ამანპური უკრაინის პრეზიდენტს? ზელენსკი მცირე პაუზის შემდეგ, ხუმრობანარევი ტონით პასუხობს: მცირედით. ზელენსკიმ თავისი გამოსვლა საჰაერო თავდაცვაზე ფოკუსით დაიწყო. ის აღწერს, რომ ერთ-ერთი ყველაზე ცუდი რამ, რაც ლიდერს ომის დროს შეუძლია, მოისმინოს, არის ის, რომ საჰაერო თავდაცვის დანაყოფები ცარიელია. რუსეთ-უკრაინის ომთან დაკავშირებით, ზელენსკი ამბობს, რომ ამაყობს უკრაინელი ჯარისკაცებით, რომლებიც რუსული თავდასხმების მოგერიებას აგრძელებენ. მისი თქმით, უკრაინელი ხალხი მადლიერებას და პატივისცემას იმსახურებს. ზელენსკი ხაზს უსვამს, რომ ილუზიაა იმის დაჯერება, რომ ომის დასრულება უკრაინის გაყოფით შეიძლება, ისევე, როგორც ილუზია იყოს იმის დაჯერება, რომ ჩეხოსლოვაკიის გაწირვა ევროპას ომისგან იხსნიდა. უკრაინის პრეზიდენტის თქმით, მისი ქვეყნისთვის ომის ღირსეულად დასრულება შესაძლებელია. „ევროპას სჭირდება საერთო თავდაცვის რეალური პოლიტიკა, ისევე როგორც მას უკვე ბევრი რამ აქვს საერთო ეკონომიკაში, სამართალსა და სოციალურ პოლიტიკაში,“ - აღნიშნავს უკრაინის პრეზიდენტი. უკრაინის ლიდერი შეკრებილებს სთხოვს: „გთხოვთ, ყურადღება დაუთმეთ უკრაინას.“ ბოლო თვეების განმავლობაში მიმდინარე სამმხრივი დისკუსიების შესახებ ზელენსკი აღნიშნავს, რომ როგორც ჩანს, ამერიკელები ყოველთვის უბრუნდებიან დათმობების თემას. თუმცა ზელენსკი აღნიშნავს, რომ ძალიან ხშირად ეს დათმობები მხოლოდ უკრაინის კონტექსტში განიხილება - „და არა რუსეთის.“ უკრაინის პრეზიდენტის თქმით, ევროპა პრაქტიკულად არ არის მოლაპარაკებების მაგიდასთან და ეს „დიდი შეცდომაა.“ მისი შეფასებით, მშვიდობის შენება მხოლოდ მკაფიო, უსაფრთხოების გარანტიებითაა შესაძლებელი, იქ კი, სადაც არ არის მკაფიო უსაფრთხოების სისტემა, „ომი ყოველთვის ბრუნდება.“ „ახლა უკრაინა რუსული აგრესიის შეჩერების თვალსაზრისით, გადამწყვეტ როლს თამაშობს და პოლონეთის, რუმინეთის, მოლდოვისა და ბალტიისპირეთის ქვეყნების დამოუკიდებლობასა და თავისუფლებას უზრუნველყოფს,“ - აცხადებს ზელენსკი. ზელენსკი ამბობს, რომ ევროპას უკრაინა სჭირდება და რომ მის ქვეყანას ევროპაში ყველაზე ძლიერი არმია ჰყავს, „თავისი გმირების წყალობით.“ უკრაინის პრეზიდენტი ხაზს უსვამს, რომ უბრალოდ, არაგონივრულია, ასეთი არმია NATO-ს მიღმა რჩებოდეს. უკრაინის ლიდერი აცხადებს, რომ ევროპული ქვეყნების მიერ თავდაცვის ხარჯების მშპ-ს 5%-მდე გაზრდის ისტორიული გადაწყვეტილება „წარსული შეცდომების გამოსწორება“ და უსაფრთხოებაში ინვესტიციაა. ზელენსკის თქმით, პუტინი უკრაინაში მშვიდობის მოპოვების პრობლემის არსია. „მას არ შეუძლია, წარმოიდგინოს ცხოვრება ძალაუფლების გარეშე,“ - ამბობს ზელენსკი და შეკრებილებს მიმართავს: „წარმოგიდგენიათ პუტინი ომის გარეშე? იყავით გულწრფელები.“ „მას არ შეუძლია, უარი თქვას ომის იდეაზე,“ ამიტომ უნდა არსებობდეს რეალური უსაფრთხოების გარანტიები უკრაინისა და ევროპისთვის,“ ხაზს უსვამს ზელენსკი და აღნიშნავს, რომ ეს უნდა მოხდეს ომის დასრულებამდე. „ვიმედოვნებთ, რომ პრეზიდენტი ტრამპი გვისმენს და ვიმედოვნებთ, რომ აშშ-ის კონგრესი გვისმენს,“ ამბობს ზელენსკი. „ნუ დავხუჭავთ თვალს პრობლემაზე, რომელიც რუსეთის ფინანსურ გარანტიებს უკავშირდება.“ „ვლადიმერ პუტინს შეუძლია სანქციების გვერდის ავლა, „მსოფლიო მასშტაბით არსებული თანამზრახველების“ მეშვეობით, როგორებიც არიან ჩრდილოეთ კორეა და ჩინეთი,“ აცხადებს უკრაინის პრეზიდენტი. „გარდა ამისა, პუტინს კვლავ აქვს ფინანსური სტაბილურობის გარანტიები და მათი დიდი ნაწილი აქ, ევროპის ზღვებშია,“ ამბობს უკრაინის პრეზიდენტი. „რუსული ნავთობტანკერები კვლავ თავისუფლად მოძრაობენ ევროპის სანაპიროებზე ბალტიის ზღვასა და ჩრდილოეთ ზღვაში,“ აღნიშნავს ზელენსკი. უკრაინის პრეზიდენტი ამბობს, რომ ცოტა ხნის წინ ეს საკითხი ევროპელ ლიდერებთან განიხილა, კერძოდ, რუსული ტანკერების შესახებ კანონმდებლობის განახლებაზე, რათა ისინი არამხოლოდ დააკავონ, არამხოლოდ, დაბლოკონ კიდეც. ზელენსკი ამბობს, რომ ევროპის არცერთ ქვეყანას არ შეუძლია, დაეყრდნოს საკუთარ ტექნოლოგიებსა და ფულს თავდაცვისთვის. მისი თქმით, არცერთ ქვეყანას არ შეუძლია, მარტო გაძლოს სრულმასშტაბიან ომში. უკრაინის პრეზიდენტის განცხადებით, „სრულმასშტაბიანი ომის ოთხი წელი - 1,451 დღე - გაცილებით მეტია, ვიდრე ვინმეს პროგნოზი ჰქონდა, რომ ეს კონფლიქტი გაგრძელდებოდა.“ მისი თქმით, უკრაინა ამ მასშტაბით ან ტემპით გაძლებას, ევროპელი და ამერიკელი მოკავშირეების დახმარების გარეშე ვერ შეძლებდნენ. „ჩვენ მადლიერები ვართ მიღებული ყველა მარაგისთვის - მაგრამ თქვენ ნახეთ, რამდენი ძალისხმევა დაგვჭირდა, რომ ძლიერი იარაღი მიგვეღო.“ „რუსეთის აგრესიის წინააღმდეგ, საუკეთესო წინააღმდეგობა ევროპის ერთიანობაა,“ - მიიჩნევს უკრაინის პრეზიდენტი. ზელენსკიმ ირანის თემაც ახსენა. მისი თქმით, „ირანის რეჟიმმა იმაზე მეტი ზიანი გამოიწვია და შეიძლება, კიდევ უფრო მეტი გამოიწვიოს, ვიდრე ამ საუკუნეში სხვა რეჟიმებმა.“ „მათი დაუყოვნებლივ შეჩერება უნდა მოხდეს. ეს უნდა მომხდარიყო აიათოლას შემთხვევაში, მას შემდეგ, რაც მისმა რეჟიმმა ამდენი ომი წამოიწყო. ეს უნდა მომხდარიყო პუტინის შემთხვევაშიც, საქართველოში ომის, სირიის, 2014 წლისა და ყირიმის ოკუპაციის შემდეგ,“ - აღნიშნა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ. მან ხაზი გაუსვა, რომ ახლა მიუნხენისა და სხვა ქალაქების ქუჩებში ირანელი ხალხის თავისუფლების მხარდასაჭერად ხალხი გამოდის. უკრაინას ირანთან საზღვარი არ აქვს და ჩვენ ირანის რეჟიმთან ინტერესთა კონფლიქტი არასდროს გვქონია, მაგრამ ისინი რუსეთისთვის დრონების მიყიდვას აგრძელებენ,“ - განაცხადა ზელენსკიმ.
რუბიო: ამერიკელებისთვის, ჩვენი სახლი შეიძლება, დასავლეთ ნახევარსფეროში იყოს, მაგრამ ჩვენ ყოველთვის ევროპის შვილები ვიქნებით
აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ მიუნხენის უსაფრთხოების კონფერენციაზე თავისი გამოსვლა განცხადებით დაიწყო იმის შესახებ, რომ შეერთებული შტატები და ევროპა „ერთმანეთს ეკუთვნიან.“ რუბიომ ხაზი გაუსვა, რომ ევროპის კონტინენტის ბედი არასდროს იქნება უმნიშვნელო. „ჩვენ არ გვინდა სუსტი მოკავშირეები. აშშ-ს სურს, იხილოს ევროპა, რომელსაც შეუძლია, დაიცვას თავი, რათა არცერთ მოწინააღმდეგეს არ შეექმნას ცდუნება, რომ ჩვენი კოლექტიური ძალა გამოსცადოს.“ რუბიოს თქმით, ევროპასთან ერთად მოქმედება „ხელს შეუწყობს გონივრული საგარეო პოლიტიკის აღდგენას.“ „ამერიკა კეთილდღეობისაკენ მიმავალი ახალი საუკუნის გზას ადგას და გვსურს, ეს თქვენთან ერთად გავაკეთოთ, ჩვენს ძვირფას მოკავშირეებთან და უძველეს მეგობრებთან ერთად," - განაცხადა მარკო რუბიომ.„ჩვენ არ გვინდა ძველი წესრიგის გლობალური ინსტიტუტების დაშლა, რომლებიც ერთად ავაშენეთ, მაგრამ ამ ინსტიტუტებს რეფორმირება სჭირდება,“ - განაცხადა აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა. რუბიოს განცხადებით, აშშ-ის მიზანი ან სურვილი ტრანსატლანტიკური ეპოქის დასრულება არ არის, არამედ, აშშ „კეთილდღეობის ახალი საუკუნის გზას ქმნის“ და მას ამის გაკეთება ევროპასთან ერთად სურს. „იმ დროს, როდესაც ახალი ამბების სათაურები ტრანსატლანტიკური ეპოქის დასასრულს გვამცნობენ, ყველასთვის ცნობილი და ნათელი უნდა იყოს, რომ ეს არც ჩვენი მიზანია და არც სურვილი. რადგან ჩვენთვის, ამერიკელებისთვის, ჩვენი სახლი შეიძლება, დასავლეთ ნახევარსფეროში იყოს, მაგრამ ჩვენ ყოველთვის ევროპის შვილები ვიქნებით.“ თუმცა რუბიო კრიტიკულად აფასებს კლიმატის ცვლილებასთან და მიგრაციასთან დაკავშირებულ ზომებს. მისი თქმით, აშშ-მ და ევროპამ შეცდომები ერთად დაუშვეს და ახლა ვალდებულები არიან, რომ დაშვებული შეცდომები გამოასწორონ. „ჩვენ კარი გავუღეთ მასობრივი მიგრაციის უპრეცედენტო ტალღას, რომელიც საფრთხეს უქმნის ჩვენი საზოგადოებების ერთიანობას, ჩვენი კულტურის მთლიანობასა და ჩვენი ხალხის მომავალს. შეცდომები ერთად დავუშვით და ჩვენი ხალხის წინაშე ვალდებულები ვართ, რომ ამ შეცდომებს თვალი გავუსწოროთ. სწორედ ამიტომ, ზოგჯერ ჩვენ, ამერიკელები პირდაპირები ვართ. ამის მიზეზი კი ის არის, რომ ჩვენ ეს ძალიან გვადარდებს. ჩვენ ძალიან გვადარდებს როგორც თქვენი, ისე ჩვენი მომავალი და თუ ზოგჯერ ერთმანეთს არ ვეთანხმებით, ეს ევროპასთან დაკავშირებით ჩვენი წუხილიდან გამომდინარე გამომდინარეობს. ჩვენ დაკავშირებულნი ვართ არამხოლოდ ეკონომიკური და სამხედრო თვალსაზრისით, არამედ, სულიერი და კულტურული თვალსაზრისითაც.“ მარკო რუბიოს განცხადებით, საერთაშორისო ორგანიზაციების სასწრაფოდ გარდაქმნაა საჭირო. მისი შეფასებით, გაეროს „უზარმაზარი პოტენციალი“ აქვს, მაგრამ მან ღაზასა და უკრაინაში ომი ვერ მოაგვარა და ხშირად „უძლურია.“ „იდეალურ სამყაროში ეს პრობლემები დიპლომატების მიერ რეზოლუციებით მოგვარდებოდა, მაგრამ ჩვენ იდეალურ სამყაროში არ ვცხოვრობთ. ჩვენ ვერ დავუშვებთ, რომ ისინი, ვინც ჩვენს მოქალაქეებსა და გლობალურ სტაბილურობას ემუქრებიან, საერთაშორისო სამართლის მიღმა დაიმალონ,“ - განაცხადა მარკო რუბიომ. Reuters-ის ცნობით, დაახლოებით ნახევარსაათიანი გამოსვლის დროს რუბიომ არ ახსენა რუსეთი - კონტინენტის მთავარი გეოპოლიტიკური ბლოკი და არც NATO - კონტინენტის უსაფრთხოების მთავარი ბლოკი. სააგენტო შეჯამების სახით წერს, რომ აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ შაბათს ევროპელებს ერთიანობის მესიჯი გაუგზავნა და განაცხადა, რომ ვაშინგტონი ტრანსატლანტიკური ალიანსის მიტოვებას არ აპირებს, თუმცა ევროპის ლიდერებმა პოლიტიკური შეცდომები დაუშვეს და მათ კურსის შეცვლა სჭირდებათ. ერთიანობის შესახებ გზავნილს მიუნხენის ყოველწლიურ უსაფრთხოების კონფერენციაზე შეკრებილი ევროპელი დიპლომატები და უსაფრთხოების სფეროს წარმომადგენლები შედარებით კარგად შეხვდნენ. რუბიოს გამოსვლა მკვეთრად განსხვავდებოდა ვიცე-პრეზიდენტ ჯეი დი ვენსის სიტყვით გამოსვლისგან, რომელიც ერთი წლის წინ, სწორედ მიუნხენში შედგა. მაშინ ვენსი ამტკიცებდა, რომ ევროპის წინაშე ყველაზე დიდი საფრთხე ცენზურა და დემოკრატიული უკუსვლაა — და არა ისეთი გარე გამოწვევები, როგორიც, რუსეთია.
ჯეი დი ვენსი სომხეთსა და აზერბაიჯანში ჩადის: პოლ გობლის ანალიზი
აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტი ჯეი დი ვენსი სომხეთში დღეს, 9 თებერვალს ჩადის, რის შემდეგაც ის 10-11 თებერვალს აზერბაიჯანს ეწვევა. ამ ვიზიტის მნიშვნელობაზე კომენტირებისას, აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის ყოფილი მრჩეველი პოლ გობლი, პირველ რიგში, ფართო რეგიონულ სურათზე საუბრობს. „აზერბაიჯანიც და სომხეთიც სულ უფრო მნიშვნელოვანი ხდება აშშ-სთვის, არამხოლოდ იმიტომ, რომ ორივე დაშორდა მოსკოვს და მხარს უჭერენ TRIPP-ს, არამედ, იმიტომ, რომ ირანთან დაკავშირებული დაძაბულობა, რა თქმა უნდა, სამხრეთ კავკასიაზეც აისახება,“ - განმარტავს გობლი. გობლის შეფასებით, ვენსი ბაქოსა და ერევანში ჩადის „იმისათვის, რომ დაარწმუნოს ისინი აშშ-ის მხარდაჭაში. ის ხაზის უსვამს, რომ ვიზიტის განხორციელების დრო უფრო მეტად, ირანის პრობლემებით აიხსნება. „თუმცა ვანსმა იცის, რომ ამ ვიზიტით შეუძლია, პოლიტიკური სარგებელიც მიიღოს, განსაკუთრებით, სომხეთის თემის თვალსაზრისით [ამერიკაში არჩევნების კონტექსტში], რადგან სომხები ბევრ მნიშვნელოვან ოლქში ცხოვრობენ ამერიკაში,“ - აღნიშნავს სახელმწიფო დეპარტამენტის ყოფილი მაღალჩინოსანი. ვიზიტთან დაკავშირებული კიდევ ერთი საკითხია, თუ რამდენად მზად არის ვაშინგტონი რეაგირებისთვის, თუ სომხეთ-აზერბაიჯანის სამშვიდობო შეთანხმების დარღვევა დაიწყება. კონფლიქტის შემდგომ გარემოში დარღვევების შესახებ ურთიერთბრალდებები იშვიათი არ არის და არც სამხრეთ კავკასიაა ამ მხრივ გამონაკლისი. „ვაშინგტონი ნამდვილად აცნობიერებს, რომ სამხრეთ კავკასიაში თითოეული მხარე, სავარაუდოდ, მეორეს დაადანაშაულებს ტრამპის მიერ 2025 წლის აგვისტოში დადებული შეთანხმების დარღვევაში. მას სურს უზრუნველყოს, რომ ასეთი ბრალდებები ღია კონფლიქტში არ გადაიზარდოს,“ - განმარტავს გობლი. სომხეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ დაადასტურა ვენსის ვიზიტი და აღნიშნა, რომ ის მოიცავს „ღონისძიებებს, რომლებიც გააღრმავებს ვაშინგტონთან ურთიერთობებს და გახსნის თანამშრომლობის ახალ სფეროებს.“ სახელმწიფო დეპარტამენტმა მანამდე განაცხადა, რომ აშშ-ის სახელმწიფო მდივნის მოადგილე ეკონომიკურ საკითხებში, ჯეიკობ ჰელბერგი, ვენსს თან ახლავს სომხეთსა და აზერბაიჯანში 9-11 თებერვლის ვიზიტების დროს. სახელმწიფო დეპარტამენტი აღნიშნავს, რომ მისი ვიზიტი ხელს შეუწყობს პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის სამშვიდობო ძალისხმევას და „ტრამპის საერთაშორისო მშვიდობისა და კეთილდღეობის გზის“ (TRIPP) ინიციატივის წინსვლას.“ ტრამპი: თებერვალში ვიცე-პრეზიდენტი ვენსი აზერბაიჯანსა და სომხეთს ეწვევა
ალიევმა და ფაშინიანმა აბუ-დაბიში, „ზაიედის სახელობის ადამიანური ძმობის ჯილდო“ მიიღეს
სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმა და აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა არაბთა გაერთიანებული საამიროების დამაარსებლის, ზაიიდ ბინ სულთან ალ ნაჰაიანის სახელობის „ადამიანური ძმობის ჯილდო“ მიიღეს სამშვიდობო ძალისხმევისთვის. დაჯილდოების საზეიმო ცერემონია არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში, დედაქალაქ აბუ დაბიში გაიმართა. პრიზი ორივე ლიდერს, ქვეყნის პრეზიდენტმა, შეიხ მოჰამედ ბინ ზაიდ ალ ნაჰიანმა პირადად გადასცა. ორგანიზატორების ინფორმაციით, Zayed Award-ის მფლობელები ერთი მილიონი აშშ დოლარით ჯილდოვდებიან. ამ პრემიას იღებენ მსოფლიო ლიდერები, რომლებსაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეაქვთ დიალოგის გაძლიერებაში. „მდგრადი დიალოგის, ნდობის აღდგენის ღონისძიებებისა და ჰუმანიტარული ინიციატივების მეშვეობით, სომხეთმა და აზერბაიჯანმა მაგალითი მისცეს სხვებს და აჩვენეს, რომ სტაბილურობა და თანამშრომლობა მიღწევადი მიზნებია. ამ შეთანხმების მნიშვნელობა რეგიონს სცილდება, საერთაშორისო საზოგადოებას იმედს აძლევს და შეგვახსენებს, რომ დიპლომატიასა და შეუპოვრობას ყველაზე ღრმა განხეთქილებების გადალახვაც კი შეუძლია,“ - წერია Zayed Award-ის ვებგვერდზე. ცნობისთვის, ზაიედის პრემია ადამიანური ძმობისთვის, 2019 წელს დაარსდა და არაბთა გაერთიანებული საამიროების დამფუძნებლის, შეიხ ზაიედ ბინ სულთან ალ ნაჰიანის სახელს ატარებს. პრემია დაარსდა პაპ ფრანცისკესა და ალ-აზჰარის დიდი იმამის აჰმად ალ-ტაიების ისტორიული შეხვედრის შემდეგ, სადაც ხელი მოეწერა ადამიანური ძმობის დოკუმენტს. პრემია გადაეცემა იმ პირებსა და ორგანიზაციებს, რომლებიც მუშაობენ მშვიდობიანი თანაარსებობისა და ჰუმანიტარული თანამშრომლობის გასაძლიერებლად. ფაშინიანისა და ალიევის გარდა, წელს ლაურეატები გახდნენ ავღანელი აქტივისტი ზარქა იეფტალი და პალესტინური ორგანიზაცია “ტაავონი.“ წინა ლაურეატებს შორის არიან ალ-აზჰარის დიდი იმამი აჰმედ ალ-ტაიები, პაპი ფრანცისკე, გაეროს გენერალური მდივანი ანტონიო გუტერეში, ექსტრემიზმის წინააღმდეგ ბრძოლის აქტივისტი ლატიფა იბნ ზიათენი, იორდანიის ჰაშიმიტური სამეფოს მეფე აბდალლა II და დედოფალი რანია ალ-აბდალლა და სხვა. შეგახსენებთ, 2025 წლის 8 აგვისტოს აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის ინიციატივით, ვაშინგტონში შედგა სამშვიდობო სამიტი აზერბაიჯანისა და სომხეთის ლიდერების მონაწილეობით, რომელზეც ხელი მოეწერა სამშვიდობო შეთანხმებას. აბუ-დაბიში, ილჰამ ალიევსა და ნიკოლ ფაშინიანს შორის შეხვედრა გაიმართა
რა საკითხები განიხილეს მინისტრის მოადგილემ და ბრენდან ჰანრაჰანმა სახელმწიფო დეპარტამენტში გამართულ შეხვედრაზე
4 თებერვალს, საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრომ, მინისტრის მოადგილეს ლაშა დარსალიასა და ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტის ევროპისა და ევრაზიის ბიუროს უფროსს ბრენდან ჰანრაჰანს შორის შეხვედრის შესახებ გაავრცელა ინფორმაცია. უწყების ინფორმაციით, ლაშა დარსალია ვაშინგტონში სამუშაო ვიზიტის ფარგლებში შეხვდა ბრენდან ჰანრაჰანს. სამინისტროს ცნობით, სახელმწიფო დეპარტამენტში გამართულ შეხვედრას ასევე ესწრებოდნენ აშშ-ში საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი თამარ ტალიაშვილი და აშშ-ის სახელმწიფო მდივნის თანაშემწის მოადგილე სონატა კოლტერი. „აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტში გამართული შეხვედრის ფარგლებში მხარეებმა ორმხრივი ურთიერთობების მნიშვნელოვანი საკითხები განიხილეს. ქართულმა მხარემ კიდევ ერთხელ გაუსვა ხაზი აშშ-სთან ურთიერთობის გადატვირთვის მზაობას და სტრატეგიული პარტნიორობის განახლების მნიშვნელობას. შეხვედრაზე ასევე განხილულ იქნა რეგიონში მიმდინარე პროცესები და საქართველოსთან თანამშრომლობის პერსპექტივები. ამერიკულმა მხარემ დაადასტურა უპირობო მხარდაჭერა საქართველოს სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის მიმართ,“ – აღნიშნულია ინფორმაციაში. აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტს ანონსის გარდა, შეხვედრის შესახებ ოფიციალური ინფორმაცია არ გაუვრცელებია. მხარეებმა „სამხრეთ კავკასიის რეგიონში თანამშრომლობის შესაძლებლობები განიხილეს, რაც გამომდინარეობს სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის, პრეზიდენტ ტრამპის შუამავლობით, 2025 წლის 8 აგვისტოს მიღწეული ისტორიული სამშვიდობო შეთანხმებიდან,“ - განაცხადა დეპარტამენტის სპიკერმა ონლაინ გამოცემა Independence Avenue Media-ს. სპიკერის განცხადებით, ჰანრაჰანსა და დარსალიას „3 თებერვალს კონსტრუქციული საუბარი ჰქონდათ შეერთებულ შტატებსა და საქართველოს შორის საერთო ინტერესის საკითხებზე.“ მინისტრის მოადგილე, ვიზიტის ფარგლებში, ასევე შეხვდა სახელმწიფო დეპარტამენტის სხვა წარმომადგენლებს. საქართველოს საელჩოში გამართული შეხვედრის შესახებ, საელჩოს მიერ 4 თებერვალს გავრცელებულ განცხადებაში ნათქვამია, რომ დაგეგმარების პოლიტიკის უფროს მრჩეველ ჯონათან ასკონასსთან და სპეციალურ თანაშემწე ჩარლზ იოკისთან შეხვედრაზე, ქართულმა მხარემ „კვლავ გამოხატა აშშ-სთან ურთიერთობის გადატვირთვის მზაობა და ორ ქვეყანას შორის სტრატეგიული პარტნიორობის განახლების მნიშვნელობას გაუსვა ხაზი.“ საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიერ 5 თებერვალს გავრცელებული ინფორმაციით, ლაშა დარსალიამ, ასევე შეხვედრა გამართა აშშ-ის კომერციის დეპარტამენტში, მდივნის მოადგილეებთან - ვაჭრობისა და ინვესტიციების საკითხებში - უილიამ კიმიტთან; ინდუსტრიისა და უსაფრთხოების საკითხებში - ჯეფრი კესლერთან. მხარეებმა „სატრანსპორტო-ლოგისტიკის, რეგიონული ვაჭრობის, ციფრული ტექნოლოგიების, ხელოვნური ინტელექტისა და ინოვაციების მიმართულებით საქართველო-აშშ-ის პარტნიორობის განვითარება“ განიხილეს. ამასთან, შეხვედრაზე „საუბარი შეეხო მიმდინარე ინფრასტრუქტურულ პროექტებს და ამ მიმართულებით შემდგომი თანამშრომლობის პერსპექტივებს. ყურადღება გამახვილდა შუა დერეფნის განვითარების პროცესში საქართველოს როლზე. ამ კონტექსტში, მხარეებმა განიხილეს მზაობა მაღალი ტექნოლოგიების სექტორში ამერიკული ინვესტიციების განხორციელების მიმართულებით.“ ცნობისთვის, უფროსი მრჩეველი ჯონათან ასკონასი თბილისში რეგიონული ტურნეს ფარგლებში 2025 წლის ნოემბერში იმყოფებოდა - იმის გასარკვევად, როგორ შეძლებს საქართველო, მხარი დაუჭიროს „ტრამპის მარშრუტს საერთაშორისო მშვიდობისა და კეთილდღეობისათვის“ (TRIPP). ბრანდან ჰანრაჰანი კი, 2025 წლის სექტემბერში, სომხეთსა და აზერბაიჯანში იმყოფებოდა. ამ ვიზიტისას ცნობილი გახდა, რომ აშშ საწყის ეტაპზე 145 მილიონი აშშ დოლარის დახმარებას გამოყოფდა „ტრამპის მარშრუტის“ განსავითარებლად. მიმდინარე წლის იანვარში, აშშ-ის სავაჭრო და განვითარების სააგენტოს (USTDA) ახლო აღმოსავლეთის, ჩრდილოეთ აფრიკის, ევროპისა და ევრაზიის რეგიონული დირექტორის კარლ კრესის ხელმძღვანელობით, ამერიკული დელეგაცია აზერბაიჯანს, სომხეთსა და საქართველოე ეწვია. შეგახსენებთ, რომ ბაიდენის ადმინისტრაციის პირობებში ამერიკამ საქართველოსთან სტრატეგიული პარტნიორობა შეაჩერა.
როგორ მოქმედებს "ენერგეტიკული ზავი"
დონალ ტრამპმა პუტინს სთხოვა, შეეჩერებინა კიევსა და სხვა ქალაქებში ელექტროსადგურებზე დარტყმები, თუმცა კრემლის თქმით, დარტყმების შეჩერების ვადა კვირას, პირველ თებერვალს იწურება. არც აშშ-ის ლიდერმა და არც მოსკოვმა არ დააკონკრეტეს, თუ როდის მიმართა ტრამპმა პუტინს თხოვნით. უკრაინული მედიის ცნობით, დაბნეულობა წარმოიშვა როგორც დროის, ასევე, სავარაუდო წინადადების ფარგლების შესახებ. Financial Times-ის ჟურნალისტმა კრისტოფერ მილერმა კიევში წყაროებზე დაყრდნობით თქვა, რომ უკრაინის ხელისუფლებამ ტრამპის მიერ პუტინისადმი თხოვნის შესახებ, მისი საჯარო გამოსვლიდან შეიტყო. უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ განაცხადა, რომ დონეცკის რეგიონის გარდა, უკრაინის ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე მტრის მხრიდან დარტყმა არ ყოფილა. ეს განცხადება ზელენსკიმ ტრადიციული მიმართვისას, 30 იანვრის საღამოს გააკეთა. „ჩვენს ყველა რეგიონში, პარასკევის ღამიდან მოყოლებული, ენერგეტიკულ ობიექტებზე დარტყმები ნამდვილად არ განხორციელებულა - თითქმის არ ყოფილა. გამონაკლისი იყო დონეცკის ოლქი, სადაც ავია ბომბებით ერთი დარტყმა განხორციელდა გაზის ინფრასტრუქტურაზე.“ უკრაიის პრეზიდენტმა აღნიშნა, რომ რუსეთმა თავდასხმები ლოგისტიკისა და საკვანძო სარკინიგზი ჰაბებისკენ გადაიტანა. კერძოდ, დნეპროპეტროვსკის რეგიონში დარტყმა განხორციელდა უკრაინის რკინიგზის კომპანიის ვაგონ-ელექტროსადგურზე. ამასთან, ზელენსკის თქმით, უკრაინის ქალაქებზე მთელი დღის განმავლობაში გრძელდებოდა ჩვეული თავდასხმები დრონებით, რაკეტებითა და საჰაერო ბომბებით. ხარკოვის რეგიონში ბალისტიკური დარტყმის შედეგად, ამერიკული კომპანია Philip Morris-ის საწყობები დაზიანდა, რამაც დიდი ხანძარი გამოიწვია. სხვა თავდასხმები დაფიქსირდა ნიკოპოლში, ხერსონის და ხარკოვის, სუმისა და ჩერნიგოვის რეგიონების სასაზღვრო რაიონებში. „აშშ-ის მხარემ ისაუბრა ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე ერთი კვირის განმავლობაში თავშეკავების შესახებ - ათვლა ღამით დაიწყო. როგორ განვითარდება ეს ყველაფერი, დიდწილად, ჩვენს პარტნიორებზე - შეერთებულ შტატებზეა დამოკიდებული. უკრაინა მზადაა, თავი შეიკავოს და დღეს ჩვენ, რუსულ ენერგეტიკულ ობიექტებს თავს არ დავსხმივართ,“ - აღნიშნა უკრაინის პრეზიდენტმა. შეგახსენებთ, რუსეთის პრეზიდენტის ადმინისტრაციაში 30 იანვარს დაადასტურეს, რომ აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა რუსეთის პრეზიდენტ ვლადიმირ პუტინს სთხოვა კიევზე დარტყმების დროებით შეწყვეტა. პრესსპიკერ დიმიტრი პესკოვის განცხადებით, რუსეთი დათანხმდა ტრამპის თხოვნას, დარტყმებისგან პირველ თებერვლამდე შეიკავოს თავი, რათა შეიქმნას „ხელსაყრელი პირობები“ სამშვიდობო მოლაპარაკებებისთვის. მან არ დააკონკრეტა, როდის სთხოვა ტრამპმა პუტინს დარტყმების შეჩერება. გაურკვეველი დარჩა, პესკოვი „კიევს“ მხოლოდ დედაქალაქთან მიმართებით იყენებდა, სადაც უკრაინაში რუსეთის დარტყმების შემდეგ ასობით ბინა გათბობისა და ელექტროენერგიის გარეშე დარჩა, თუ მთელი ქვეყნის აღსანიშნავად. პესკოვმა არ ახსენა ცივი ამინდი და არც ის დააკონკრეტა, თავს შეიკავებდა თუ არა რუსეთი ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის დაბომბვისგან. სამაგიეროდ, შეთანხმება აშშ-ის შუამავლობით მიმდინარე სამშვიდობო მოლაპარაკებების ხელშეწყობის მცდელობად წარმოაჩინა. „პრეზიდენტმა ტრამპმა პრეზიდენტ პუტინს სთხოვა, თავი შეიკავოს კიევზე დარტყმებისგან ერთი კვირის განმავლობაში, 1-ელ თებერვლამდე, მოლაპარაკებებისთვის ხელსაყრელი პირობების შექმნის პერიოდში. დიახ, პრეზიდენტ ტრამპის პირადი თხოვნა იყო,“ - განაცხადა პესკოვმა, როდესაც უპასუხა შეკითხვას: მხარს უჭერს თუ არა მოსკოვი ვაშინგტონის ინიციატივას. „ძლიერი სიცივის გამო, მე პირადად ვთხოვე პრეზიდენტ პუტინს, ერთი კვირის განმავლობაში არ დაებომბა კიევი და სხვა ქალაქები. ეს უბრალოდ სიცივე არ არის; ეს არის რეკორდულად დაბალი ტემპერატურა.“ "ასეთი სიცივე მათ არასდროს განუცდიათ. და ამიტომ, პირადად ვთხოვე პრეზიდენტ პუტინს, ერთი კვირის განმავლობაში არ განახორციელოს დარტყმები კიევზე ან სხვა ქალაქებზე. ის ამაზე დათანხმდა და უნდა გითხრათ, რომ ეს ძალიან სასიამოვნო იყო,“ - განაცხადა 29 იანვარს ტრამპმა მინისტრთა კაბინეტის სხდომაზე, თეთრ სახლში. აშშ-ის პრეზიდენტმა არ დააკონკრეტა, როდის იწურება „ენერგეტიკული ზავის“ პერიოდი. თავის მხრივ, ზელენსკიმ იმედს გამოთქვა, რომ რუსული მხარე შეთანხმებას შეასრულებდა, ტრამპს კი, მადლობა გადაუხადა. „დონალდ ტრამპის განცხადება კიევისა და უკრაინის სხვა ქალაქების უსაფრთხოების უზრუნველყოფის შესაძლებლობის შესახებ მნიშვნელოვანია ამ ექსტრემალური ზამთრის პერიოდში. ელექტროენერგიით მომარაგება სიცოცხლის საფუძველია. ჩვენ ვაფასებთ ჩვენი პარტნიორების ძალისხმევას, დაგვეხმარონ სიცოცხლის დაცვაში. გმადლობთ, პრეზიდენტო ტრამპ! ჩვენმა გუნდებმა ეს საკითხი არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში განიხილეს. ჩვენ ველით, რომ შეთანხმებები ამოქმედდება. დეესკალაციის ნაბიჯები ხელს უწყობს ომის დასრულებისკენ მიმართულ რეალურ პროგრესს,“ – განაცხადა ზელენსკიმ 29 იანვრის საღამოს. 30 იანვარს ზელენსკიმ ჟურნალისტებს განუცხადა, რომ კიევსა და მოსკოვს შორის არ ყოფილა პირდაპირი დიალოგი და შეთანხმება ენერგოობიექტებზე დარტყმების შეწყვეტის შესახებ. ზელენსკის თქმით, სხვადასხვა, „ყველაზე მგრძნობიარე“ საკითხი აბუ-დაბიში გამართულ შეხვედრაზე განიხილებოდა. უკრაინის პრეზიდენტმა 30 იანვარს დაწერა X-ზე, რომ „გუშინ ღამით, ენერგეტიკულ ობიექტებზე დარტყმები არ განხორციელებულა“, თუმცა 29 იანვრის შუადღისას, რუსეთის ძალებმა უკრაინის ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურას რამდენიმე ოლქში შეუტიეს. ზელენსკიმ განაცხადა, რომ რუსეთმა დარტყმები ლოგისტიკურ სამიზნეებზე გადაიტანა და „ქალაქებში ჩვეულებრივ საცხოვრებელ უბნებზე“ დრონებით თავდასხმები გრძელდება. მანვე განმარტა, რომ ხარკოვის ოლქზე ბალისტიკური დარტყმის შედეგად, სამოქალაქო საწარმოო ობიექტის საწყობები დაზიანდა. ეს ამერიკული კომპანიაა. ამავე დროს, უკრაინის საჰაერო ძალებმა განაცხადა, რომ მოსკოვმა ღამით უკრაინის მიმართულებით ათობით დრონი და რაკეტა გაუშვა. „30 იანვრის ღამეს [06:00 საათიდან] მოწინააღმდეგემ, ვორონეჟის ოლქიდან „ისკანდერ-M“ ტიპის ბალისტიკური რაკეტა და 111 სადესანტო დრონი გაუშვა,“ - ნათქვამია საჰაერო ძალების განცხადებაში. თუმცა ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე თავდასხმის შესახებ ინფორმაცია არ გავრცელებულა. ხელისუფლების ცნობით, 30 იანვარს, ქვეყნის მასშტაბით რუსეთის საჰაერო თავდასხმების შედეგად, სულ ექვსი მშვიდობიანი მოქალაქე დაიღუპა და 20 დაშავდა. ცნობისთვის, რუსეთმა ბოლოს რაკეტებითა და დრონებით მასობრივი დარტყმა უკრაინის დედაქალაქზე 24 იანვრის ღამით განახორციელა, რამაც ელექტროენერგიის გათიშვა გამოიწვია კიევის 80%-ში, ზამთრის ტემპერატურის ვარდნის ფონზე. 27 იანვრის ღამით, რუსეთმა ოდესაში ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურასა და საცხოვრებელ შენობებზე მასობრივი თავდასხმა განახორციელა, რის შედეგადაც, სულ მცირე სამი ადამიანი დაიღუპა და ათობით დაშავდა. რუსეთი უკრაინაში 2022 წლის 24 თებერვალს შეიჭრა და მას შემდეგ აგრძელებს ომს. მისი ჯარები დიდი ხანია, ინტენსიურად უტევენ უკრაინის ენერგოობიექტებს. ენერგოკრიზისის გამო კი, ქვეყანაში ელექტროენერგიის მიწოდების გრაფიკი მოქმედებს. უკრაინამ, ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა და რუსეთმა 23-24 იანვარს არაბთა გაერთიანებული საამიროების დედაქალაქ აბუ-დაბიში გამართეს პირველი სამმხრივი მოლაპარაკება, რომელზეც ომის დასრულების პირობები განიხილებოდა. სამმხრივი მოლაპარაკება პირველ თებერვალსაც გაგრძელდება.
სახელმწიფო დეპარტამენტი: სამხრეთ კავკასია აშშ-ის საგარეო პოლიტიკის გრძელვადიანი პრიორიტეტია
სამხრეთ კავკასია აშშ-ის საგარეო პოლიტიკის გრძელვადიანი პრიორიტეტია. Report-ის ცნობით, ამის შესახებ აშშ-ის სახელმწიფო მდივნის მოადგილის უფროსმა მრჩეველმა კალებ ორმა სოციალურ მედიაში დაწერა. „კასპიის ზღვის უფრო ფართო რეგიონი, მათ შორის, სამხრეთ კავკასია და ცენტრალური აზია, აშშ-ის საგარეო პოლიტიკის გრძელვადიანი პრიორიტეტია. ამ რეგიონში ინვესტირება და მისი მრავალი წლის განმავლობაში განვითარება ჩვენს სტრატეგიულ ინტერესებშია,“ - აღნიშნა ორმა.
რა მოცულობის რუსული ფინანსური აქტივებია გაყინული აშშ-ში
რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა ოთხშაბათს, 21 იანვარს, რუსეთის უშიშროების საბჭოს წევრებთან შეხვედრაზე განაცხადა, რომ რუსეთი მზადაა, შეერთებულ შტატებში გაყინული სუვერენული აქტივებიდან ერთი მილიარდი აშშ დოლარი გადასცეს პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის „მშვიდობის საბჭოს.“ ასევე, აშშ-ში გაყინული რუსული აქტივებიდან დარჩენილი თანხები, რუსეთსა და უკრაინას შორის ჰიპოთეზური სამშვიდობო ხელშეკრულების შემდეგ, შეიძლება, „გამოიყენოს საბრძოლო მოქმედებების დროს დაზიანებული ტერიტორიების აღსადგენად.“ პუტინმა არ დააკონკრეტა, რომელ ტერიტორიებს გულისხმობდა - უკრაინის კონტროლის ქვეშ არსებული ტერიტორიებს თუ ომის დროს რუსეთის არმიის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიებს. გაურკვეველია, თანახმაა თუ არა ის "მშვიდობის საბჭოს" წევრობაზე. „აშშ-ში ჩვენი გაყინული აქტივებიდან დარჩენილი თანხები, შესაძლოა, რუსეთსა და უკრაინას შორის სამშვიდობო შეთანხმების დადების შემდეგ სამხედრო მოქმედებების შედეგად დაზარალებული ტერიტორიების აღსადგენად იქნას გამოყენებული,“ - განაცხადა პუტინმა. პუტინის თქმით, ხსენებულ საკითხს აშშ-ის პრეზიდენტის წარმომადგენლებთან სტივ უიტკოფთან და ჯარედ კუშნერთან დაგეგმილ დღევანდელ შეხვედრაზე განიხილავს. ხუთშაბათს, პალესტინის ლიდერ მაჰმუდ აბასთან მოლაპარაკებების დროს, პუტინმა გაყინული რუსული აქტივებიდან ერთი მილიარდი დოლარის გამოყენების ინიციატივა გაახმოვანა. პუტინმა განაცხადა, რომ რუსეთს შეუძლია ინიციატივისთვის თანხის შეწირვა „პალესტინელ ხალხთან განსაკუთრებული ურთიერთობის“ გამო. „რაც შეეხება ჩვენს მონაწილეობას "მშვიდობის საბჭოში", რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს დაევალა შეისწავლოს ჩვენ მიერ მიღებული დოკუმენტები, ამ საკითხთან დაკავშირებით კონსულტაციები აწარმოოს ჩვენს სტრატეგიულ პარტნიორებთან და მხოლოდ ამის შემდეგ შევძლებთ გავცეთ პასუხი ჩვენდამი გაგზავნილ მოწვევას,“- განაცხადა პუტინმა რუსეთის უშიშროების საბჭოს მუდმივ წევრებთან შეხვედრაზე. „მშვიდობის საბჭოს“ წესდებაში ნათქვამია, რომ მუდმივმა წევრებმა საბჭოსთვის 1 მილიარდი დოლარი უნდა გაიღონ. დავოსში ხელი მოეწერა „მშვიდობის საბჭოს“ წესდებას კრემლის პრესმდივანმა, დიმიტრი პესკოვმა, ხუთშაბათს განაცხადა, რომ მოსკოვი აშშ-ის ხელისუფლების მიერ აქტივების განბლოკვას მოითხოვს და რომ რუსეთი კვლავ უკანონოდ მიიჩნევს მისი აქტიგვების გაყინვას. გასული წლის დეკემბერში, რუსეთის ცენტრალურმა ბანკმა სარჩელი შეიტანა და Euroclear-ისგან 230 მილიარდი დოლარის ოდენობის კომპენსაცია მოითხოვა, ევროკავშირის მიერ აქტივების გაყინვის განუსაზღვრელი ვადით გამოცხადებისა და უკრაინის დასაფინანსებლად აქტივების კონფისკაციის წინადადებების საპასუხოდ. Reuters-ის წყაროებმა გასულ წელს განაცხადეს, რომ რუსეთი ღიაა სამშვიდობო შეთანხმების ფარგლებში უკრაინის რეკონსტრუქციისთვის გაყინული სუვერენული აქტივების გამოყენების იდეისთვის, თუმცა დაჟინებით მოითხოვს, რომ თანხის ნაწილი მის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებზე დაიხარჯოს. რა რაოდენობის რუსული ფულია გაყინული აშშ-ში? ცენტრალურმა ბანკმა 2022 წლის დასაწყისიდან მოყოლებული თავისი აქტივების შესახებ ბოლო ყოვლისმომცველ ანგარიშში განაცხადა, რომ მისი 613 მილიარდი დოლარის ოქროსა და ვალუტის რეზერვების დაახლოებით 11%, ანუ დაახლოებით 67 მილიარდი დოლარი, დოლარში დენომინირებულ აქტივებში იყო განთავსებული. დოლარში დენომინირებული აქტივების შენახვა მხოლოდ აშშ-ში განთავსებულ დეპოზიტარებშია შესაძლებელი. ცენტრალური ბანკის შეფასებით, რუსეთის სუვერენული ფონდებიდან დაახლოებით 300 მილიარდი დოლარი დასავლეთის ქვეყნების მიერ არის გაყინული. ამ აქტივების უმეტესობა ევროპაშია გაყინული და ბელგიის დეპოზიტარ Euroclear-ში ინახება. 2023 წელს „შვიდეულის ჯგუფის“, ევროკავშირისა და ავსტრალიის მიერ შექმნილმა „რუსეთის ელიტების, მარიონეტებისა და ოლიგარქების“ (REPO) სამუშაო ჯგუფმა გაყინული რუსული სუვერენული აქტივები 280 მილიარდ დოლარად შეაფასა. Axios-მა 2023 წლის სექტემბერში გაავრცელა ინფორმაცია, რომ სამუშაო ჯგუფმა აშშ-ში გაყინული რუსეთის სუვერენული აქტივებიდან მხოლოდ 5 მილიარდი დოლარი გამოავლინა. ცენტრალური ბანკის ხელმძღვანელმა ელვირა ნაბიულინამ გაყინული აქტივების გეოგრაფიულ განაწილებაზე კომენტარის გაკეთებაზე უარი თქვა.
„ევროპისა და აზიის დამაკავშირებელი საიმედო მარშრუტები გეოპოლიტიკური და ეკონომიკური გამარჯვებაა“ - მარტა კოსი
ტაშკენტში ტრანსკასპიური სატრანსპორტო დერეფნისა და დაკავშირებადობის ინვესტორთა ფორუმი გაიმართა. ღონისძიებაზე ევროკავშირის, შავი ზღვის რეგიონისა და ცენტრალური აზიის წარმომადგენლები, ექსპერტები და სპეციალისტები შეიკრიბნენ. სატრანსპორტო დერეფნების მოდერნიზაციისთვის რიგ დოკუმენტებს მოეწერა ხელი. ერთ-ერთი პაკეტი მხარს უჭერს მაღალი დონის დიალოგს, რაც საშუალებას აძლევს მთავრობებსა და კერძო სექტორს, ერთობლივად ჩამოაყალიბონ საინვესტიციო პრიორიტეტები. ინიციატივა წარმოადგენს ევროკავშირსა და მსოფლიო ბანკს შორის პარტნიორობას და მისი საერთო ბიუჯეტი 10 მილიონი ევროა. დისკუსიები ფოკუსირებული იყო ევროკავშირსა და ცენტრალურ აზიას შორის რეგიონულ კავშირებსა და სატრანსპორტო კავშირებზე. მონაწილე ქვეყნებმა ერთმანეთს გაუზიარეს მიმდინარე საინვესტიციო ძალისხმევა, ასევე, სამომავლო გეგმები. ეს განხილვები გაღრმავდა ტრანსპორტის მინისტრთა შეხვედრასა და მაღალი დონის პანელზე, რომელშიც მონაწილეობდნენ ევროკავშირი, საერთაშორისო საფინანსო ინსტიტუტები და ცენტრალური აზიისა და სამხრეთ კავკასიის წარმომადგენლები - მინისტრები. ევროკავშირის ცნობით, ღონისძიების მონაწილეებმა კიდევ ერთხელ დაადასტურეს ტრანსკასპიური სატრანსპორტო დერეფნის (TCTC-ის) როგორც ევროპისა და აზიის დამაკავშირებელი სწრაფი, უსაფრთხო და საიმედო მარშრუტის სტრატეგიული მნიშვნელობა. დისკუსიები ფოკუსირებული იყო რეგიონთაშორის კავშირზე, სამხრეთ კავკასიისა და შავი ზღვის რეგიონის გავლით, ევროკავშირსა და ცენტრალურ აზიას შორის კავშირებზე - ტრანსპორტისა და ვაჭრობის, ასევე, ენერგეტიკისა და ციფრული სექტორების მიმართულებით. მონაწილეებმა ხაზი გაუსვეს კოორდინირებული მოქმედებისა და ძირითადი ინვესტიციების პრიორიტეტულობის აუცილებლობას, რაც ლოგისტიკური შეფერხებების აღმოსაფხვრელად, რეგულაციების ჰარმონიზაციისა და მაღალი ზემოქმედების მქონე ინფრასტრუქტურული ინვესტიციების გაფართოებისთვის მნიშვნელოვანია. გაფართოების საკითხებში ევროკომისარმა მარტა კოსმა განაცხადა: „ევროპისა და აზიის დამაკავშირებელი საიმედო მარშრუტები გეოპოლიტიკური და ეკონომიკური გამარჯვებაა ყველასთვის. ყველამ მწარე გამოცდილებით ვისწავლეთ, რომ ზედმეტი დამოკიდებულება გვხდის დაუცველებს. სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურაში, ციფრულ და ენერგეტიკულ კავშირებში ინვესტიციები ქმნის მეტ ვარიანტს და ამცირებს შანტაჟის რისკს. ჩვენ გვჭირდება სანდო, გრძელვადიანი ალტერნატივა ჩრდილოეთის დერეფნისთვის. შუა დერეფნის გასწვრივ ტვირთების გადაზიდვა ოთხჯერ გაიზარდა 2022 წლიდან დღემდე. 2030 წლისთვის ეს მაჩვენებელი შეიძლება, კვლავ სამჯერ გაიზარდოს, თუ სწორი ინვესტიციები განხორციელდება გამტარუნარიანობის გაზრდისა და ხარვეზების აღმოსაფხვრელად.“ კომისარმა კოსმა ხაზი გაუსვა რეგიონულ და საერთაშორისო პარტნიორებთან დისკუსიების მნიშვნელობას, როგორც ცენტრალური აზიის, სამხრეთ კავკასიისა და შავი ზღვის რეგიონისთვის ყოვლისმომცველი დღის წესრიგის წინსვლის ეტაპს. უზბეკეთის რესპუბლიკის ვიცე-პრემიერმა ჯამშიდ ხოჯაევმა, საერთაშორისო პარტნიორობის საკითხებში ევროკომისარმა ჯოზეფ სიკელამ, სამეზობლო საკითხებში ევროკომისარმა მარტა კოსმა თავიანთ გამოსვლებში ასევე ხაზი გაუსვეს, რომ ტრანსკასპიური სატრანსპორტო დერეფანი ცენტრალური აზიის სახელმწიფოებისთვის სტრატეგიული მნიშვნელობის მქონე ინფრასტრუქტურული ინიციატივაა. ის მნიშვნელოვან როლს შეასრულებს უზბეკეთის სატრანზიტო და ლოგისტიკური პოტენციალის გაძლიერებაში და ქვეყნის აღმოსავლეთისა და დასავლეთის დამაკავშირებელ ცენტრალურ საერთაშორისო სატრანსპორტო ცენტრად გარდაქმნაში. ფორუმის ექსპერტებმა აღნიშნეს, რომ ტრანსკასპიური სატრანსპორტო დერეფანი რეგიონში ევროკავშირის „გლობალური კარიბჭის“ საინვესტიციო სტრატეგიის მთავარ ინიციატივად ითვლება. დღეს დერეფანი ჩინეთის, ახლო აღმოსავლეთისა და ცენტრალური აზიის ევროპასთან დამაკავშირებელი მთავარი მარშრუტის სახით ყალიბდება. მოსალოდნელია, რომ 2030 წლისთვის შუა დერეფნით გადაზიდული ტვირთების წლიური მოცულობა 10-11 მილიონ ტონას მიაღწევს. ტრანსპორტის მინისტრი ილხომ მაჰკამოვის თქმით, უზბეკეთის 2030 წლის სტრატეგიაში განსაზღვრული ერთ-ერთი პრიორიტეტული სფერო ქვეყნის სატრანზიტო და ლოგისტიკური პოტენციალის მნიშვნელოვანი გაფართოებაა. ფორუმზე განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო მხარეებს შორის თანამშრომლობას. უზბეკეთი და ევროკავშირი აქტიურად მონაწილეობენ ამ დერეფნის განვითარებაში. აღინიშნა, რომ 2024 წელს ტრანსკასპიური მარშრუტით ტვირთების გადაზიდვამ სტაბილური ზრდა აჩვენა, 1 მილიონ ტონას გადააჭარბა, რაც ხუთჯერ აღემატება 2019 წელს დაფიქსირებულ მოცულობას. საფრანგეთის ტრანსპორტის მინისტრმა ფილიპ ტაბარომ ხაზი გაუსვა, რომ ყველა მხარეს შორის თანამშრომლობა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ამ სექტორის წინსვლისთვის. ფორუმის ფარგლებში გაიმართა თემატური სესიები ტრანსპორტისა და ლოგისტიკის მარეგულირებელი ჩარჩოს კოორდინაციის, ინფრასტრუქტურაში ინვესტიციების მოზიდვისა და სავაჭრო გზების დიგიტალიზაციის შესახებ. აღსანიშნავია, რომ დეკემბერში, საქართველო, თურქმენეთი, აზერბაიჯანი და რუმინეთი ხელს მოაწერენ კასპიისა და შავი ზღვის დერეფნის შესახებ შეთანხმებას.
